ટ્રમ્પે જે ‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’નો ઉલ્લેખ કરીને ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયાનાં વખાણ કર્યાં એ કાયદો શું છે?

અમેરિકી રાષ્ટ્રપ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની એક સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ હમણાં ચર્ચામાં છે. પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર એક પોસ્ટ કરીને ટ્રમ્પે લખ્યું, “થોડા દિવસ પહેલાં ભારતના ચીફ ઈલેક્શન કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે અમારા પ્રશાસનને પૂછ્યું હતું– ‘તમે અમેરિકાના અધિકૃત ઓળખપત્ર વગર ચૂંટણી કઈ રીતે કરાવો છો?’ ભારતમાં છેલ્લી ચૂંટણી થઈ તેમાં 64 કરોડ મતદારો હતા. જેમાંથી એક ટકા કરતાં ઓછા મત મેઇલથી નાખવામાં આવ્યા હતા, બાકીનો એક-એક મત ઓળખપત્રના આધારે અપાયો હતો. આપણે પણ ‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’ પસાર કરવો પડશે”.

વિશ્વની સૌથી જૂની લોકશાહી ધરાવતા દેશના રાષ્ટ્રપતિ પોતાના દેશમાં મતદાન માટે ફોટો ID અને નાગરિકતાના પુરાવા ફરજિયાત બનાવવાની દલીલ કરવા માટે ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયાને આદર્શ ઉદાહરણ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે. બીજી તરફ સતત મળતા પરાજયના કારણે હતાશ થઈ ગયેલો વિપક્ષ ભારતની આ જ ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર સવાલો ઉઠાવતો રહે છે. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં પરાજય પછી રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં કોંગ્રેસે રીતસર ચૂંટણી પંચ સામે એક કેમ્પેઇન ઉપાડ્યું અને ‘ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયા ખાડે ગઈ છે’, ‘ચૂંટણી પંચ ભાજપ સાથે મળીને ચૂંટણી કરાવી રહ્યું છે અને સત્તાપક્ષને લાભ પહોંચાડી રહ્યું છે’– વગેરે નરેટિવ પ્રસરાવવાના શરૂ કર્યા. પછીથી SIR પ્રક્રિયા આવી ત્યારે પણ વિપક્ષ આ જ અવળચંડાઈ કરતો રહ્યો અને ખૂબ અપપ્રચાર ફેલાવ્યો. એકમાત્ર ઇરાદો ચૂંટણી પંચની શાખ પર સવાલ ઉઠાવવાનો, લોકોમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા પ્રત્યે અવિશ્વાસ પેદા કરવાનો હતો.

સદભાગ્યે વિપક્ષોના આ પ્રયાસો સફળ ન થઈ શક્યા. SIR પહેલાં બિહારમાં અને ત્યારબાદ ગુજરાત સહિતનાં અન્ય રાજ્યોમાં પૂર્ણ થયું. લોકોએ પૂરતો સહકારો આપ્યો. બિહાર અને ત્યારબાદ પશ્ચિમ બંગાળ સહિત પાંચ રાજ્યોમાં વિધાનસભા ચૂંટણીઓ પણ વિના અડચણે પૂર્ણ થઈ ગઈ. એટલે જ વિપક્ષ હમણાં થોડો ટાઢો પડ્યો છે.

બીજી તરફ અમેરિકા વગેરે જેવા દેશો ભારત પાસેથી ઉદાહરણો લઈ રહ્યા છે. વચ્ચે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની ઇન્ડોનેશિયા મુલાકાત દરમ્યાન ભારત અને ઇન્ડોનેશિયા વચ્ચે એક MoU પર હસ્તાક્ષર થયા હતા, જે અનુસાર હવે ઈન્ડોનેશિયાની ચૂંટણીમાં પણ EVMનો ઉપયોગ થશે અને એ EVM ભારતથી ઇન્ડોનેશિયાની જરૂરિયાત અનુસાર બનાવીને મોકલવામાં આવશે. તે પહેલાં બીજા અમુક દેશો ભારતની ચૂંટણી પ્રક્રિયા પરથી ઘણું શીખીને પોતપોતાને ત્યાં અમલીકરણ કરી ચૂક્યા છે.

2024માં ભારતે રચ્યો હતો વિશ્વનો સૌથી મોટો ચૂંટણી રેકોર્ડ

ભારતીય ચૂંટણી પંચના 2024ના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, લોકસભા ચૂંટણીમાં કુલ 98 કરોડ નોંધાયેલા મતદારોમાંથી 64.64 કરોડ લોકોએ પોતાના મતાધિકારનો ઉપયોગ કર્યો હતો. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા સાત તબક્કામાં પૂર્ણ થઈ હતી, જેના માટે દેશભરમાં 10.5 લાખથી વધુ મતદાન કેન્દ્રો ઊભાં કરવામાં આવ્યાં હતાં. આટલા વિશાળ સ્તરે પારદર્શી રીતે મતદાન કરાવવું એ દુનિયાનું સૌથી મોટું વહીવટી આયોજન ગણાય છે.

ટ્રમ્પે ખાસ કરીને ભારતના મેઇલ-ઇન એટલે કે પોસ્ટલ વોટિંગના ઓછા પ્રમાણનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. 2024ની ચૂંટણીમાં પડેલા કુલ 64,64,20,869 મતોમાંથી પોસ્ટલ બેલેટનો હિસ્સો 1 ટકાથી પણ ઓછો (આશરે 0.67%) હતો. જોકે, ઓળખપત્ર અંગે એ જાણવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ભારતમાં માત્ર એક જ ચોક્કસ કાર્ડ ફરજિયાત નથી; ચૂંટણી પંચ દ્વારા વોટર આઈડી (EPIC) ઉપરાંત આધાર કાર્ડ, પાસપોર્ટ અને ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ જેવાં અનેક માન્ય ફોટો ઓળખપત્રો સ્વીકારવામાં આવે છે.

શું છે ટ્રમ્પનો સેવ અમેરિકા એક્ટ?

સેવ અમેરિકા એક્ટ (SAVE America Act) એ અમેરિકામાં સૂચિત એક કાયદો છે, જેનું પૂરું નામ સેફગાર્ડ અમેરિકન વોટર એલિજિબિલિટી એક્ટ (Safeguard American Voter Eligibility Act) છે.

ફેડરલ (રાષ્ટ્રીય) ચૂંટણીઓમાં મતદાન કરવા માટે મતદાર નોંધણી વખતે અમેરિકન નાગરિકત્વની કાગળ પર ચકાસણી (જેમ કે જન્મનું પ્રમાણપત્ર અથવા પાસપોર્ટ) ફરજિયાત બનાવવી અને મતદાન વખતે સરકારી ઓળખપત્ર (Photo ID) દર્શાવવું એ આ બિલનો મુખ્ય પ્રસ્તાવ છે. જોકે અમેરિકી કાયદા મુજબ બિન-નાગરિકો માટે ફેડરલ ચૂંટણીમાં મતદાન કરવું પહેલેથી જ ગેરકાયદેસર છે, પરંતુ આ કાયદાના સમર્થકોનો તર્ક છે કે મતદાર યાદીઓની શુદ્ધતા જાળવવા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા પર નાગરિકોનો વિશ્વાસ મજબૂત કરવા માટે આ નવી અને કડક પ્રક્રિયા જરૂરી છે.

બીજી તરફ, આ બિલને લઈને અમેરિકામાં મોટો રાજકીય મતભેદ સર્જાવો પણ સ્વાભાવિક છે. વિરોધીઓ અને ટીકાકારોનું માનવું છે કે બિન-નાગરિકોનું મતદાન બહુ થતું નથી અને કડક નિયમોના કારણે લાખો વાસ્તવિક અમેરિકન નાગરિકો (જેમ કે પાસપોર્ટ કે જન્મ પ્રમાણપત્ર ન ધરાવતા લોકો અથવા લગ્ન પછી અટક બદલાયેલી મહિલાઓ) માટે નોંધણી કરાવવી અતિ મુશ્કેલ બની શકે છે. આમ, આ મુદ્દો એક તરફ ચૂંટણી સુરક્ષા અને બીજી તરફ નાગરિકોના મતદાનના અધિકારોની સરળતા વચ્ચેના સંઘર્ષ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

સેવ અમેરિકા એક્ટનો મુખ્ય હેતુ મતદાર નોંધણી સમયે અમેરિકન નાગરિક હોવાનો સત્તાવાર દસ્તાવેજી પુરાવો ફરજિયાત બનાવવાનો છે. સામાન્ય રીતે અમેરિકામાં નાગરિક હોવાની માત્ર મૌખિક કે લેખિત બાંહેધરી આપીને નોંધણી થઈ શકતી હોય છે, જ્યારે આ કાયદા હેઠળ પાસપોર્ટ કે જન્મનું પ્રમાણપત્ર જેવા કાગળો રજૂ કરવા જરૂરી બને છે. આ પ્રક્રિયા અંગે બે અલગ દ્રષ્ટિકોણ છે: સમર્થકોનું કહેવું છે કે આનાથી મતદાર યાદી વધુ ચોક્કસ અને વિશ્વસનીય બનશે, જ્યારે વિરોધીઓ માને છે કે ઘણા પાત્ર નાગરિકો પાસે તાત્કાલિક દસ્તાવેજો ઉપલબ્ધ ન હોવાથી તેઓ મતદાનથી વંચિત રહી શકે છે.

ભારતથી વિપરીત સમગ્ર અમેરિકા માટે ફેડરલ (રાષ્ટ્રીય) સ્તરે એકસરખી ફરજિયાત વોટર આઈડી સિસ્ટમ નથી. અમેરિકામાં મતદાન માટે ઓળખપત્રના નિયમો દરેક રાજ્ય પોતાના કાયદા અનુસાર નક્કી કરે છે. કેટલાંક રાજ્યોમાં ફોટોવાળા સરકારી ઓળખપત્રની જરૂરિયાત હોય છે, કેટલાક રાજ્યોમાં ફોટો વગરના ઓળખપત્ર ચાલે છે, તો કેટલાંક રાજ્યોમાં અન્ય વિકલ્પો કે સાઇન કરેલી બાંહેધરી સ્વીકારવામાં આવે છે.

અમેરિકાની ચૂંટણી વ્યવસ્થા ખૂબ જ વિકેન્દ્રિત છે, જ્યાં ચૂંટણીઓનું સંચાલન મુખ્યત્વે રાજ્યો અને સ્થાનિક સત્તામંડળો દ્વારા કરવામાં આવે છે. ભારતમાં જ્યાં દેશભરની લોકસભા અને વિધાનસભા ચૂંટણીઓનું સંચાલન ‘ચૂંટણી પંચ’ નામની એક જ કેન્દ્રીય બંધારણીય સંસ્થા કરે છે, ત્યાં અમેરિકામાં ફેડરલ સરકાર અને રાજ્યો વચ્ચે અધિકારોની સ્પષ્ટ વહેંચણી થયેલી છે. આથી સમગ્ર દેશમાં એકસરખા નિયમો લાગુ કરવા માટે બંધારણીય અને રાજકીય બંને પ્રકારના પડકારો રહેલા છે.

અમેરિકાની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી ભારતથી સંપૂર્ણપણે અલગ

અમેરિકાની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટવાની પ્રક્રિયા ભારતની લોકસભા ચૂંટણી કરતાં અલગ છે, કારણ કે ત્યાં નાગરિકો રાષ્ટ્રપતિને સીધા વોટ આપીને ચૂંટતા નથી, પરંતુ ‘ઈલેક્ટરોલ કોલેજ’ (Electoral College) પ્રણાલી દ્વારા પસંદ કરે છે. સમગ્ર દેશમાં કુલ 538 ઈલેક્ટરોલ વોટ્સ (Electoral Votes) હોય છે, જે અલગ-અલગ રાજ્યો વચ્ચે તેમની વસ્તી અને પ્રતિનિધિત્વના આધારે વહેંચાયેલા હોય છે; તેમાંથી જે ઉમેદવાર ઓછામાં ઓછા 270 ઈલેક્ટરોલ વોટ્સ મેળવે છે તે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે વિજેતા બને છે.

પ્રથમ આવે છે Primaries અને Caucuses

અમેરિકાની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીની તૈયારીઓ સામાન્ય ચૂંટણીના લગભગ બે વર્ષ પહેલાંથી જ શરૂ થઈ જાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ડેમોક્રેટિક અને રિપબ્લિકન જેવા મુખ્ય રાજકીય પક્ષો પોતાના રાષ્ટ્રપતિ પદના સત્તાવાર ઉમેદવારની પસંદગી કરવા માટે રાજ્યોમાં પ્રાઇમરીઝ (Primaries) અને કૉકસનું (Caucuses) આયોજન કરે છે. પ્રાઇમરી એક પ્રકારનું ગુપ્ત મતદાન છે જ્યાં મતદારો સીધા પોતાના પસંદગીના ઉમેદવારને વોટ આપે છે. બીજી તરફ, કૉકસ એ પક્ષના સભ્યો અને નેતાઓની એક આયોજિત બેઠક કે ચર્ચા-સભા છે જ્યાં નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા દ્વારા ઉમેદવારો માટેનું સમર્થન જાહેર કરવામાં આવે છે.

કયા રાજ્યમાં પ્રાઇમરી યોજાશે કે કૉકસ પ્રક્રિયા અપનાવવામાં આવશે, તેમજ તે મતદાનમાં કોણ ભાગ લઈ શકશે, તેનો આખરી નિર્ણય દરેક રાજ્યના કાયદા અને સંબંધિત રાજકીય પક્ષના નિયમો પર આધારિત હોય છે. આ પ્રારંભિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા જ નક્કી થાય છે કે નેશનલ કન્વેન્શનમાં કયા ઉમેદવારને પક્ષ તરફથી રાષ્ટ્રપતિ પદની ટિકિટ મળશે.

પ્રાઇમરીમાંથી મળે છે ડેલિગેટ્સ

અમેરિકામાં પ્રાઇમરી અને કૉકસ પ્રક્રિયા માત્ર ઉમેદવારની લોકપ્રિયતા ચકાસવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેના પરિણામોના આધારે જ વિવિધ ઉમેદવારોને રાજ્યોમાંથી ‘ડેલિગેટ્સ’ (પ્રતિનિધિઓ) ફાળવવામાં આવે છે. રાજ્યોમાં મળેલી જીત કે વોટની ટકાવારી મુજબ નક્કી થયેલા આ ડેલિગેટ્સ પાછળથી પોતાના પક્ષના ‘રાષ્ટ્રીય અધિવેશન’ (National Convention) માં ભાગ લે છે અને ત્યાં પોતાના ઉમેદવારના પક્ષમાં મતદાન કરીને સત્તાવાર રીતે ઉમેદવારી પર મહોર લગાવે છે.

કોઈ પણ દાવેદારે પક્ષનો અંતિમ રાષ્ટ્રપતિ ઉમેદવાર બનવા માટે તમામ રાજ્યોમાંથી થઈને જરૂરી બહુમતી જેટલા ડેલિગેટ્સનું સમર્થન એકઠું કરવું પડે છે. જોકે, દરેક રાજ્ય અને દરેક રાજકીય પક્ષમાં ડેલિગેટ્સ વહેંચવાના નિયમો જુદા જુદા હોય છે– જેમ કે કેટલાંક રાજ્યોમાં જીતનાર ઉમેદવારને તમામ ડેલિગેટ્સ મળી જાય છે, તો કેટલાંક રાજ્યોમાં વોટની ટકાવારી મુજબ ભાગ પાડવામાં આવે છે. આ અલગ નિયમોના કારણે જ સમગ્ર ચૂંટણી પ્રક્રિયા અત્યંત ગહન અને જટિલ બની જાય છે.

પ્રાઇમરી અને કૉકસ પૂર્ણ થયા બાદ બંને મુખ્ય રાજકીય પક્ષો પોતાના ‘નેશનલ કન્વેન્શન’નું આયોજન કરે છે, જ્યાં રાજ્યોમાંથી પસંદ થઈને આવેલા ડેલિગેટ્સ પક્ષના સત્તાવાર રાષ્ટ્રપતિ ઉમેદવારની આખરી પસંદગી કરે છે. આ સંમેલનમાં જે ઉમેદવાર જરૂરી બહુમતી ડેલિગેટ્સ મેળવી લે છે તે પક્ષનો મુખ્ય ‘પ્રેસિડેન્શિયલ નોમિની’ જાહેર થાય છે અને ત્યારબાદ તે ઉમેદવાર પોતાની સાથે ચૂંટણી લડવા માટે વાઇસ પ્રેસિડેન્શિયલ રનિંગ મેટની (ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવાર) જાહેરાત કરે છે.

પ્રાઇમરી અને કૉકસની લાંબી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ અમેરિકામાં સામાન્ય ચૂંટણી (General Election) યોજાય છે. કાયદા અનુસાર, આ સામાન્ય ચૂંટણી દર ચાર વર્ષે નવેમ્બર મહિનાના પ્રથમ સોમવાર પછી આવતા મંગળવારે યોજવામાં આવે છે. આ દિવસે દેશભરના મતદારો પોતપોતાના મતદાન મથકોએ જઈને રાષ્ટ્રપતિ અને ઉપરાષ્ટ્રપતિની જોડી માટે પોતાનો મત આપે છે.

જોકે ટેકનિકલ રીતે જોવામાં આવે તો મતદારો રાષ્ટ્રપતિ પદના ઉમેદવારને સીધો વોટ આપવાને બદલે પોતાના રાજ્યના ‘ઇલેક્ટરોલ કૉલેજ’ના સભ્યો (Electors)ને પસંદ કરવા માટે મત આપે છે. જે ઉમેદવારને રાજ્યમાં બહુમતી મળે છે તે રાજ્યના ઇલેક્ટરો સામાન્ય રીતે તે ઉમેદવારની તરફેણમાં મતદાન કરવા માટે બંધાયેલા હોય છે અને અંતે આ જ ઇલેક્ટોરલ વોટ્સના આધારે દેશના રાષ્ટ્રપતિની આખરી પસંદગી થાય છે.

Winner-Takes-Allથી બદલાઈ જાય છે આખી રમત

અમેરિકાની રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણીનું સૌથી રસપ્રદ પાસું ‘વિનર-ટેક્સ-ઓલ’ (Winner-Takes-All) પ્રણાલી છે, જેમાં મેઇન અને નેબ્રાસ્કા જેવાં અપવાદરૂપ રાજ્યો સિવાય 50માંથી મોટાભાગના રાજ્યો અને વોશિંગ્ટન ડીસીમાં જે ઉમેદવારને રાજ્યના પોપ્યુલર વૉટ (Popular Vote) સૌથી વધુ મળે તે ઉમેદવાર તે સમગ્ર રાજ્યના તમામ ‘ઇલેક્ટરોલ વોટ્સ’ જીતી લે છે. આ પદ્ધતિના કારણે જ ઘણીવાર રાજ્યોમાં માત્ર થોડીક હજારો કે લાખો મતોની સરસાઈ પણ સમગ્ર દેશના આખરી પરિણામને બદલી નાખવામાં નિર્ણાયક સાબિત થાય છે.

આ પદ્ધતિના કારણે અમેરિકામાં એક એવી વિશેષ સ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે જે ભારતીય ચૂંટણીઓમાં જોવા મળતી નથી, જેમકે કોઈ ઉમેદવારને સમગ્ર દેશમાં સૌથી વધુ પોપ્યુલર વૉટ મળે છતાં તે ‘ઇલેક્ટરોલ કોલેજ’ની બહુમતી ન મળવાને કારણે રાષ્ટ્રપતિ ચૂંટણી હારી શકે છે. વર્ષ 2000 અને 2016ની ચૂંટણીમાં આવું જ બન્યું હતું, કારણ કે અમેરિકામાં વિજેતાનો આખરી નિર્ણય કુલ રાષ્ટ્રીય મતોના આધારે નહીં, પરંતુ રાજ્યો દ્વારા મળતા ઇલેક્ટરોલ વોટ્સની બહુમતી (ઓછામાં ઓછા 270 વોટ્સ) પર આધાર રાખે છે.

અમેરિકામાં ‘મેઇલ-ઇન’ અને ‘અર્લી વોટિંગ’ પણ છે

અમેરિકાની ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં ભારતની સરખામણીએ મતદાનની વિવિધ પદ્ધતિઓમાં ઘણું વૈવિધ્ય જોવા મળે છે, કારણ કે ત્યાં રાજ્યોને પોતાના મતદાન નિયમો નક્કી કરવાની સ્વતંત્રતા છે. મતદારો ચૂંટણીના નિર્ધારિત દિવસ પહેલાં જ નિર્ધારિત મતદાન મથકે જઈને ‘અર્લી વોટિંગ’ (Early Voting) દ્વારા મતદાન કરી શકે છે, અથવા ટપાલ કે ડ્રોપ-બોક્સ દ્વારા પોતાના મતો મોકલીને ‘વોટ-વાયા-મેલ’ (Vote-by-Mail) અને ‘એબસન્ટ વોટિંગ’ની (Absentee Voting) સુવિધાનો લાભ લઈ શકે છે. કેટલીક જગ્યાએ મેલ બેલેટ મેળવવાની પ્રક્રિયા અત્યંત સરળ હોય છે તો કેટલાંક રાજ્યોમાં યોગ્ય કારણ રજૂ કરવાની શરત હોય છે, જેના લીધે અમેરિકાના મતદાનને કોઈ એક રાષ્ટ્રીય નિયમ હેઠળ બાંધી શકાતું નથી.

સેવ અમેરિકા એક્ટના સમર્થકો શું કહે છે?

સેવ અમેરિકા એક્ટના સમર્થકોનું માનવું છે કે અમેરિકાની ચૂંટણીઓમાં માત્ર કાયદેસરના અમેરિકન નાગરિકો જ મત આપી શકે તે સુનિશ્ચિત કરવું ચૂંટણી સુરક્ષા માટે અત્યંત જરૂરી છે. આથી જ તેઓ મતદાર નોંધણી વખતે નાગરિકત્વના સત્તાવાર દસ્તાવેજી પુરાવા અને મતદાન સમયે ફોટો આઈડી ફરજિયાત બનાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સહિતના સમર્થકોનો તર્ક છે કે જો ભારત જેવો વિશાળ દેશ આખી ચૂંટણી પ્રક્રિયા ઓળખ આધારિત અને સુગ્રથિત રીતે યોજી શકતો હોય તો અમેરિકામાં પણ આવી કડક અને દેશવ્યાપી એકરૂપ વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.

બીજી તરફ, ડેમોક્રેટિક પક્ષના નેતાઓ અને મતાધિકાર ક્ષેત્રે કામ કરતી સંસ્થાઓ આ કાયદાનો સખત વિરોધ કરી રહી છે. તેમનો દાવો છે કે અમેરિકામાં બિન-નાગરિકો દ્વારા મતદાન થવાના કિસ્સા નહિવત કે અત્યંત દુર્લભ છે. આવી સ્થિતિમાં પાસપોર્ટ કે જન્મ પ્રમાણપત્ર જેવા કડક દસ્તાવેજો રજૂ કરવાનો નિયમ બનાવવાથી લાખો એવા સાચા અમેરિકન નાગરિકો મતદાનથી વંચિત રહી જશે જેમની પાસે આ કાગળો સરળતાથી ઉપલબ્ધ નથી. તેથી, આ નિયમ ચૂંટણી સુરક્ષાના નામે સામાન્ય નાગરિકો માટે બિનજરૂરી અડચણો ઊભી કરશે.

આ મુદ્દો અમેરિકન સંસદમાં પણ ભારે રાજકીય ખેંચતાણનું કેન્દ્ર બન્યો છે. સેનેટમાં રજૂ થયેલા આ બિલનો (S.1383) સુધારેલો પ્રસ્તાવ હાઉસ ઓફ રિપ્રેઝન્ટેટિવ્સમાં પસાર થયા બાદ સેનેટમાં લાવવામાં આવ્યો હતો. જોકે, માર્ચ 2026ના સેનેટ રેકોર્ડ અનુસાર, આ બિલ પરની ચર્ચા સમાપ્ત કરી આગળ વધવા માટે જરૂરી 60 મતોના આંકડા સામે ક્લોઝર મોશનને (Cloture Motion) માત્ર 53-47 મતો જ મળ્યા હતા, જેના કારણે બિલ સેનેટમાં અટકી ગયું હતું.

ટ્રમ્પ માટે ભારત કેમ બન્યું ઉદાહરણ?

ભારતમાં 2024ની લોકસભા ચૂંટણી વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી પ્રક્રિયા હતી, જેમાં લગભગ 98 કરોડ નોંધાયેલા મતદારોમાંથી 64.64 કરોડથી વધુ લોકોએ મતદાન કર્યું હતું. 10.5 લાખથી વધુ મતદાન મથકો પર સાત તબક્કામાં યોજાયેલી આ સુવ્યવસ્થિત ચૂંટણી અમેરિકાના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ બની છે. ઇલેક્શન કમિશન દ્વારા સંચાલિત આ વિશાળ પ્રક્રિયા સાબિત કરે છે કે યોગ્ય ઓળખપત્ર અને નિયમનકારી પ્રક્રિયા દ્વારા વિશાળપાયે પણ પારદર્શક ચૂંટણી યોજી શકાય છે.

અમેરિકા અને ભારત બંને લોકશાહી દેશો હોવા છતાં બંનેની ચૂંટણી પ્રણાલી સંપૂર્ણપણે ભિન્ન છે. આમ છતાં જ્યારે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ભારતના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર અને ભારતીય પ્રક્રિયાનો સ્વીકાર કરીને ચૂંટણી સુધારાની વકીલાત કરે છે ત્યારે તે વૈશ્વિક મંચ પર ભારતની લોકશાહી પ્રક્રિયાની મજબૂત સ્વીકૃતિ દર્શાવે છે, જે એક સકારાત્મક રાજદ્વારી સંકેત પણ છે.

ટ્રમ્પ આ ઉદાહરણના આધારે અમેરિકામાં ‘સેવ અમેરિકા એક્ટ’ (Save America Act) લાગુ કરવા માંગે છે. તેના સમર્થકોનું માનવું છે કે આ કાયદાથી મતદાતાઓની પાત્રતા અને ચૂંટણીની વિશ્વસનીયતા વધશે, જ્યારે વિરોધીઓ તેને નાગરિકોના મતાધિકાર સામે બિનજરૂરી અવરોધ ગણાવે છે. અમેરિકામાં ચૂંટણીનું સંચાલન રાજ્યો પાસે વિકેન્દ્રિત હોવાથી આ કાયદાને પસાર કરવો અને અમલમાં મૂકવો સહેલો નથી.

ભારતમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગે આંતરિક રાજકીય વિવાદો ભલે ચાલતા રહે, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે આ ઘટનાથી એક સ્પષ્ટ સંદેશ ગયો છે. વિશ્વની સૌથી જૂની લોકશાહી અમેરિકાના સર્વોચ્ચ નેતા પોતે સ્વીકારી રહ્યા છે કે તેમણે ચૂંટણી સુરક્ષા અને સંચાલનની બાબતમાં વિશ્વની સૌથી મોટી લોકશાહી પાસેથી પ્રેરણા લેવાની જરૂર છે.