અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે H-1B વિઝા પર નવી કડક નીતિ જાહેર કરી છે, જેમાં દર વર્ષે $1 લાખ એટલે કે આશરે ₹88 લાખ ફી લગાવવામાં આવશે. આ નવો આદેશ 21 સપ્ટેમ્બર 2025થી અમલમાં આવશે અને તે 12 મહિના માટે લાગુ રહેશે, જેનું વિસ્તરણ પણ શક્ય છે. આ નીતિ વિશેષ કરીને ભારતીય તકનીકી ક્ષેત્રને અસર કરશે, કારણ કે H-1B વિઝાના મોટાભાગના લાભાર્થીઓ ભારતીય છે.
H-1B વિઝા શું છે?
H-1B વિઝા એ અમેરિકાનો એક નોન-ઇમિગ્રન્ટ વિઝા પ્રોગ્રામ છે, જે અમેરિકન કંપનીઓને વિદેશી કુશળ કામદારોને વિશેષ ક્ષેત્રોમાં કામ કરવા માટે હાયર કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ વિઝા 1990માં શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેનો મુખ્ય હેતુ અમેરિકન અર્થતંત્રમાં કુશળ કામગીરીના અભાવને ભરપાઈ કરવાનો છે, જેમ કે વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી, એન્જિનિયરિંગ અને ગણિત (STEM) ક્ષેત્રોમાં. આ વિઝા હેઠળ કામદારોને અમેરિકામાં મહત્તમ 3 વર્ષ માટે કામ કરવાની મંજૂરી મળે છે, જેને વધુમાં 3 વર્ષ માટે વિસ્તારી શકાય છે, એટલે કે કુલ 6 વર્ષ સુધી કામ કરી શકાય છે.
આ વિઝા માટે લાયકાત: કામદાર પાસે બેચલર ડિગ્રી અથવા તેની સમકક્ષ ક્વોલિફિકેશન હોવું જોઈએ, જે જોબ સાથે સીધો સંબંધ ધરાવતી હોય. કંપનીઓએ યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઑફ લેબર (DOL) પાસે લેબર કન્ડિશન એપ્લિકેશન (LCA) ફાઇલ કરવી પડે છે, જેમાં વેતન અને કામની શરતો વિશેની ખાતરી આપવી પડે છે. ત્યારબાદ USCIS (યુએસ સિટીઝનશિપ એન્ડ ઇમિગ્રેશન સર્વિસિસ) પાસે ફોર્મ I-129 ફાઇલ કરવામાં આવે છે.
યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ લોટરી દ્વારા વાર્ષિક 85,000 H-1B વિઝા જારી કરે છે, જેમાંથી 65,000 સામાન્ય અને 20,000 એડવાન્સ ડિગ્રી ધારકો માટે છે. માંગથી વધુ અરજીઓ આવે તો લોટરી સિસ્ટમ દ્વારા પસંદગી થાય છે, જેની રજિસ્ટ્રેશન ફી $215 છે. 2025માં નવી $250ની વિઝા ઇન્ટેગ્રિટી ફી પણ લગાવવામાં આવી છે. કુલ મળીને આ વિઝા અમેરિકન કંપનીઓને વૈશ્વિક પ્રતિભા આકર્ષવામાં મદદ કરે છે, પરંતુ તેના દુરુપયોગના આક્ષેપો પણ ઘણા છે.
ટ્રમ્પનો આદેશ
રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે 19 સપ્ટેમ્બર 2025ના રોજ ‘રિસ્ટ્રિક્શન ઓન એન્ટ્રી ઑફ સર્ટેન નોનઇમિગ્રન્ટ વર્કર્સ’ નામનું પ્રોક્લેમેશન સાઇન કર્યું, જે H-1B વિઝા પર કડક અંકુશ લગાવે છે. આ અનુસાર અમેરિકાની બહારથી આવતા H-1B કામદારોની પિટિશન સાથે $1 લાખનું પેમેન્ટ જરૂરી છે, જેને નેશનલ ઇન્ટરેસ્ટ એક્સેપ્શન્સ દ્વારા માફ કરી શકાય છે. આ ફી વાર્ષિક છે અને વિઝાના 3 વર્ષના સમયગાળા માટે લાગુ પડી શકે છે. આ નિયંત્રણ માત્ર નવા પ્રવેશ માટે છે. અમેરિકામાં પહેલાંથી કામ કરતા કામદારો પર તાત્કાલિક અસર નહીં થાય.
આ આદેશ 21 સપ્ટેમ્બર 2025ના બપોરે 12:01થી અમલમાં આવશે અને 12 મહિના પછી સમાપ્ત થશે, પરંતુ તેનો સમયગાળો લંબાઈ શકે છે. જોકે, એનો આધાર ટ્રમ્પ પ્રશાસન પર રહેલો છે. વધુમાં, હોમલેન્ડ સિક્યુરિટી સેક્રેટરી દ્વારા નવી પિટિશનો પર 12 મહિના માટે પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવશે અને સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ B વિઝાના દુરુપયોગને રોકવા માટે માર્ગદર્શિકા જારી કરશે. આ ઉપરાંત લેબર સેક્રેટરી પ્રિવેલિંગ વેજ લેવલ્સને રિવાઇઝ કરવા માટે નવા નિયમો બનાવશે.
ટ્રમ્પે આ આદેશ કેમ આપ્યો?
ટ્રમ્પ પ્રશાસન અનુસાર, H-1B પ્રોગ્રામનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે, જેનાથી અમેરિકન કામદારોને નુકસાન થાય છે. કંપનીઓ અમેરિકન કામદારોને કામમાંથી કાઢીને ઓછા વેતનવાળા વિદેશી કામદારોને હાયર કરે છે, જેનાથી શ્રમનું મૂલ્ય ઘટે છે અને STEM ક્ષેત્રોમાં અમેરિકનોને નુકસાન પહોંચે છે. કેટલીક કંપનીઓએ અમેરિકન કામદારોને તેમના વિદેશથી બદલી કરીને લવાયેલા કામદારોને તાલીમ આપવા મજબૂર કર્યા છે. આ ઉપરાંત, વિઝા ફ્રોડ અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા જોખમો પણ વધ્યા હોવાનો આરોપ છે.
કોમર્સ સેક્રેટરી હોવર્ડ લુટનિકે કહ્યું કે, “અમેરિકન ગ્રેજ્યુએટ્સને તાલીમ આપો, વિદેશીઓને લાવવાનું બંધ કરો.” ટ્રમ્પના વાઈસ પ્રેસિડન્ટ જેડી વેન્સે પણ ટેક કંપનીઓ પર આક્ષેપ કર્યો કે તેઓ અમેરિકનોને કામમાંથી કાઢીને વિદેશીઓને હાયર કરે છે. આ નીતિ ટ્રમ્પની વ્યાપક ઇમિગ્રેશન ક્રેકડાઉનનો ભાગ છે, જેમાં $1 મિલિયનના ‘ગોલ્ડ કાર્ડ’ દ્વારા પર્મનેન્ટ રેસિડન્સીનો પણ સમાવેશ છે.
ભારતીયો પર અસર
H-1B વિઝા અમેરિકાના તકનીકી ક્ષેત્રના વિદેશી કુશળ કામદારો માટે મુખ્ય માર્ગ છે અને તેમાં ભારતનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે. તાજા આંકડા અનુસાર, છેલ્લા દાયકામાં 80% H-1B વિઝા મળ્યા છે, જેમાંથી 71% મંજૂરીઓ ભારતીયોને મળે છે. નાણાકીય વર્ષ 2024માં લગભગ 2,07,000 H-1B વિઝા ભારતને મળ્યા, જેનાથી અમેરિકામાં હાલ 2 લાખથી વધુ ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ કામ કરે છે. આ નવી ફીથી તાત્કાલિક 60,000 ભારતીય કામદારો અસરગ્રસ્ત થશે, જેનો વાર્ષિક ખર્ચ 6 અબજ ડોલર (લગભગ 50,000 કરોડ રૂપિયા) થશે.
જો આ નીતિ સંપૂર્ણપણે લાગુ થાય અને વિઝાના 6 વર્ષના સમયગાળા પર અસર કરે તો કુલ નુકસાન 1.8 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી શકે છે. આ ફી કંપનીઓને ભરવી પડશે, પરંતુ તે વેતનમાં કપાત અથવા જોબ કટાઉટ તરફ દોરી જશે, ખાસ કરીને જુનિયર અને મિડ-લેવલ એન્જિનિયર્સ માટે, જેમનું વાર્ષિક વેતન $1.2 લાખ હોય તો આ ફી તેના 80%થી વધુ ખાઈ જશે.
આ નીતિથી બધા ઉદ્યોગો પર અસર પડશે. ભારતીય IT કન્સલ્ટન્સી કંપનીઓ જેમ કે Infosys, TCS, Wipro, HCL Technologies અને Cognizant ઐતિહાસિક રીતે યુએસ ક્લાયન્ટ સ્થળોએ હજારો એન્જિનિયરોને તહેનાત કરવા માટે H-1B વિઝા પર આધાર રાખતી રહી છે. આ ડિલિવરી મોડેલ હવે દબાણ હેઠળ છે, $100,000ની ફીના કારણે જુનિયર અથવા મિડ-લેવલ કર્મચારીઓને યુએસ મોકલવાનું ખૂબ જ ખર્ચાળ બને છે.
અમેરિકન કંપનીઓ જેમ કે Amazon (12,000+ H-1B મંજૂરીઓ), Microsoft (5,000+), Meta અને Apple પણ અસરગ્રસ્ત છે, જેમાં ભારતીય કામદારોનો હિસ્સો 70%થી વધુ છે. Microsoftએ તમામ વિદેશી કર્મચારીઓને રવિવાર સુધીમાં અમેરિકામાં પરત ફરવાની સલાહ આપી છે, કારણ કે વિદેશથી પરત આવવા પર નવી ફી લાગશે.
H-1B પર પહેલાંથી જ કાર્યરત ભારતીય કામદારો માટે નવીકરણ પર સમાન વાર્ષિક ફી લાગુ થશે. લુટનિકે એમ પણ સૂચન કર્યું હતું કે વિઝાની માન્યતાના દરેક વર્ષ માટે ફી લાદવામાં આવી શકે છે, જેનો અર્થ એ છે કે કર્મચારીને ત્રણ વર્ષના સમયગાળામાં નોકરીદાતાને $300,000 સુધીનો ખર્ચ થઈ શકે છે.
આ નીતિ અમેરિકન કામદારોના હિતમાં હોવાનો દાવો કરે છે, પરંતુ તે વૈશ્વિક પ્રતિભા અને ભારત-અમેરિકા સંબંધોને નુકસાન પહોંચાડશે. ભારતીય આઈટી ક્ષેત્રને નવી વ્યૂહરચના બનાવવી પડશે. આ વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં પરિવર્તનની લહેર છે, જેમાં ભારતને તકો અને પડકારો બંને મળશે.
