જુલાઈ 2026ની શરૂઆતમાં ગુજરાત ATSએ ઉત્તર ગુજરાત અને નવસારીમાંથી જૈશ-એ-મોહમ્મદ સાથે સંકળાયેલા 8 ઇસ્લામી આતંકીઓને ઝડપી પાડ્યા હતા. શરૂઆતમાં એવું લાગ્યું કે એજન્સીઓએ વધુ એક મોડ્યુલનો પર્દાફાશ કર્યો છે. પરંતુ થોડા જ દિવસોમાં વધુ પાંચની ધરપકડ થઈ અને સંખ્યા 13 પર પહોંચી. ત્યાંથી આ કેસનો વ્યાપ પણ બદલાઈ ગયો. પૂછપરછ આગળ વધી, ડિજિટલ ડિવાઇસની તપાસ થઈ, દસ્તાવેજો અને પુસ્તકો હાથ લાગ્યાં, કેમિકલ્સ અને વિસ્ફોટક સામગ્રી મળી અને એક પછી એક એવા ઘટસ્ફોટ સામે આવવા લાગ્યા કે સમગ્ર મામલો માત્ર થોડાક આતંકીઓ સુધી સીમિત ન રહ્યો. ગુજરાતમાં જૈશ-એ-મોહમ્મદનું સ્થાનિક નેટવર્ક ઊભું કરવાનું કાવતરું, પાકિસ્તાનથી મળતી સૂચનાઓ, યુવાનોને જેહાદી વિચારધારા તરફ વાળવાના પ્રયાસો, IEDના ટેસ્ટ બ્લાસ્ટ અને હવે ઝેરી ગેસ જેવા કેમિકલ હથિયાર બનાવવાના પ્રયાસ સુધીની વિગતો તપાસમાં સામે આવી રહી છે.
આ કેસની વિશેષતા એ છે કે અત્યાર સુધી જાહેર થયેલી દરેક માહિતી અગાઉના ખુલાસાને વધુ મજબૂત બનાવતી ગઈ છે. પહેલા માત્ર ધરપકડની વાત હતી. ત્યારબાદ ખબર પડી કે આ આતંકીઓ વિસ્ફોટકો બનાવવાની તાલીમ લઈ રહ્યા હતા. પછી જાણવા મળ્યું કે છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં અનેક વખત IEDના ટેસ્ટ બ્લાસ્ટ પણ થઈ ચૂક્યા હતા. ત્યારબાદ પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા હેન્ડલર્સ, જેહાદી સાહિત્ય, બ્રેઇનવોશિંગ અને ગુજરાતમાં મોટું નેટવર્ક ઊભું કરવાની યોજના જેવી વિગતો બહાર આવી. છેલ્લા ઘટસ્ફોટમાં તો ઝેરી ગેસ તૈયાર કરવાની પદ્ધતિ પર પણ કામ થઈ રહ્યું હોવાનું ખૂલ્યું.
આખરે આ સમગ્ર કેસમાં અત્યાર સુધી શું-શું સામે આવ્યું છે? કઈ રીતે આ નેટવર્ક આગળ વધી રહ્યું હતું અને તપાસ કયા તબક્કે પહોંચી છે? ઘટનાક્રમને ક્રમવાર સમજીએ.
8 ધરપકડથી શરૂ થયેલી તપાસ 13 આતંકીઓ સુધી કેવી રીતે પહોંચી?
ગુજરાત ATSએ સૌથી પહેલાં ઉત્તર ગુજરાત, નવસારી અને એમપીમાં સક્રિય એક આતંકી મોડ્યુલ પર કાર્યવાહી કરીને 8 લોકોની ધરપકડ કરી હતી. તપાસની શરૂઆતમાં જ એજન્સીઓએ જણાવ્યું હતું કે આ લોકો જૈશ-એ-મોહમ્મદ સાથે સંકળાયેલા હતા. ત્યારબાદ પૂછપરછ, મોબાઇલ ફોન, ડિજિટલ ડેટા અને અન્ય પુરાવાઓના આધારે વધુ પાંચ લોકોની સંડોવણી સામે આવી અને તેમને પણ ઝડપી લેવામાં આવ્યા. આમ કુલ 13 આતંકીઓ આ કેસમાં ATSના હાથે ચડયા.
તપાસમાં સામે આવેલી વિગતો મુજબ આ લોકો અલગ-અલગ જગ્યાએ રહેતા હોવા છતાં એકબીજા સાથે સંપર્કમાં હતા અને તેમની કામગીરી પણ વહેંચાયેલી હતી. કોઈ જેહાદી વિચારધારાનું સાહિત્ય પહોંચાડતું હતું, કોઈ નવા લોકોને સંપર્કમાં લાવતું હતું, કોઈ વિસ્ફોટક સામગ્રી મેળવવાના પ્રયાસમાં હતું તો કોઈ પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા હેન્ડલર્સ સાથે સંપર્ક જાળવી રાખતું હતું. એટલે આ કેસમાં માત્ર વ્યક્તિગત કટ્ટરપંથીકરણનો મુદ્દો નહોતો, પરંતુ સંગઠિત માળખું ઊભું કરવાની દિશામાં કામ થઈ રહ્યું હોવાનો ATSનો દાવો છે.
તપાસ દરમિયાન ‘દારુલ ઇસ્લામ ગુજરાત-જૈશ-એ-મોહમ્મદ’ નામ પણ સામે આવ્યું. ATSના જણાવ્યા અનુસાર આ સ્થાનિક યુનિટ દ્વારા રાજ્યમાં જૈશનું નેટવર્ક ઊભું કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો હતો. આ કારણસર ધરપકડ બાદ તપાસનો વ્યાપ માત્ર ઉત્તર ગુજરાત સુધી મર્યાદિત રાખવામાં આવ્યો નહીં, પરંતુ રાજ્યના અન્ય વિસ્તારોમાં પણ તેની કડીઓ શોધવાનું શરૂ કરવામાં આવ્યું.
પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા હેન્ડલર્સથી મળતી સૂચનાઓ અને ગુજરાતમાં ફેલાતું નેટવર્ક
કોઈપણ આતંકી મોડ્યુલની સૌથી મહત્વની કડી તેની કમાન્ડ ચેઇન હોય છે. ATSની તપાસમાં પણ આવું જ ચિત્ર સામે આવ્યું. તપાસ મુજબ પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા અબ્દુલ્લા અને મહંમદ ઉમર નામના હેન્ડલર્સ ગુજરાતમાં સક્રિય આ નેટવર્કને માર્ગદર્શન આપી રહ્યા હતા. પૂછપરછ દરમિયાન તેમના સંપર્કોના પુરાવા મળ્યા હોવાનો એજન્સીનો દાવો છે. એટલું જ નહીં, જૈશના વડા આતંકવાદી મસૂદ અઝહરને લખાયેલા કેટલાક પત્રો પણ તપાસ દરમિયાન હાથ લાગ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
તપાસમાં એ પણ સામે આવ્યું કે ગુજરાતમાં સક્રિય આ નેટવર્ક માત્ર થોડાક લોકો સુધી મર્યાદિત રાખવાનો ઈરાદો નહોતો. ATSના જણાવ્યા અનુસાર ગુજરાતમાં 100થી વધુ લોકોને સંગઠન સાથે જોડવાનો લક્ષ્યાંક રાખવામાં આવ્યો હતો. ઉત્તર ગુજરાત ઉપરાંત ભરૂચ, નવસારી અને અન્ય વિસ્તારોમાં પણ સંપર્કો વધારવાના પ્રયાસ થઈ રહ્યા હતા. એજન્સીઓનું માનવું છે કે આ પ્રક્રિયા એક જ સમયે મોટાપાયે નહીં, પરંતુ ધીમે-ધીમે આગળ ધપાવવામાં આવી રહી હતી જેથી લાંબાગાળે સંગઠનને સ્થાનિક આધાર મળી શકે.
તપાસમાં ઇબ્રાહીમ મહંમદ હુસૈન ધધાની ભૂમિકા પણ મહત્વની હોવાનું સામે આવ્યું છે. તે સમગ્ર સ્થાનિક ગોઠવણમાં મુખ્ય જવાબદારી સંભાળી રહ્યો હતો. બીજી તરફ બિલાલ શેરા અમદાવાદના કઠવાડા વિસ્તારમાં આવેલી દિવ્યા પેલેસ હોટલમાં વારંવાર રોકાતો હતો અને ત્યાંથી નેટવર્કનું સંકલન કરતો હોવાનું તપાસમાં સામે આવ્યું છે. હોટલમાં તેના રોકાણ અને સંપર્કોની વિગતો પણ તપાસના દાયરામાં છે.
જેહાદી પુસ્તકો, ભાષાંતર અને બ્રેઇનવૉશિંગ: ભરતી માટે અપનાવવામાં આવેલી રણનીતિ
આ કેસમાં સૌથી વધુ ધ્યાન ખેંચનારો મુદ્દો માત્ર વિસ્ફોટકો કે હથિયારો નથી, પરંતુ ભરતી માટે અપનાવવામાં આવેલી પદ્ધતિ છે. ATSની તપાસમાં સામે આવ્યું છે કે પાકિસ્તાનમાંથી જેહાદી વિચારધારાનું સાહિત્ય PDF સ્વરૂપે મોકલવામાં આવતું હતું. આ સામગ્રીનું ગુજરાતીમાં ભાષાંતર કરીને તેની હાર્ડકૉપી તૈયાર કરવામાં આવતી અને પછી તેનું ગુપ્ત રીતે વિતરણ કરવામાં આવતું હતું.
પૂછપરછમાં સામે આવેલી વિગતો અનુસાર કુલ 43 પુસ્તિકાઓ તૈયાર કરવામાં આવી હતી. તેમાં જેહાદી વિચારધારાને પ્રોત્સાહન આપતી સામગ્રી હતી. ‘અકેલા મુજાહિદ જિહાદ કૈસે કરે’ નામના પુસ્તક સહિતનું સાહિત્ય પણ તપાસ દરમિયાન જપ્ત કરવામાં આવ્યું હોવાનું ATSએ જણાવ્યું છે. તપાસ મુજબ આ પુસ્તકોમાં મજહબી ઉશ્કેરણી ઉભી કરે તેવી સામગ્રી હતી અને તેનો ઉપયોગ યુવાનોને કટ્ટર વિચારધારા તરફ વાળવા માટે થતો હતો.
ATSના જણાવ્યા અનુસાર ભરતી માટે ખાસ કરીને 18થી 25 વર્ષની વયના યુવાનોને નિશાન બનાવવામાં આવતા હતા. ઉત્તર ગુજરાત, ભરૂચ, નવસારી અને અન્ય વિસ્તારોની મદરેસાઓમાં તાલીમ લેતા યુવકો સુધી પહોંચવાનો પ્રયાસ થતો હતો. તપાસમાં એવો પણ દાવો થયો છે કે કેટલાક લોકોને ‘દાવત’ અથવા મજહબી બેઠકના બહાને બોલાવી તેમની સાથે સતત સંપર્ક જાળવવામાં આવતો હતો. જે લોકો પર વિચારધારાની અસર થતી દેખાતી તેમને સંગઠન સાથે વધુ નજીકથી જોડવાના પ્રયાસ થતા હતા.
આ સમગ્ર પ્રક્રિયા કોઈ એક દિવસની નહોતી. ATSના જણાવ્યા અનુસાર આ માટે લાંબા સમયથી તૈયારી ચાલી રહી હતી. વિચારધારા, સાહિત્ય અને વ્યક્તિગત સંપર્ક, આ ત્રણેયનો ઉપયોગ કરીને સ્થાનિક સ્તરે સમર્થકો ઊભા કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો હતો.
હુમલાની તૈયારી કેવી રીતે આગળ વધી?
ગુજરાત ATSની તપાસમાં સૌથી ગંભીર બાબતો પૈકીની એક એ છે કે આ મોડ્યુલ માત્ર જેહાદી વિચારધારા ફેલાવવા અથવા નવા લોકોને જોડવાના પ્રયાસો સુધી મર્યાદિત નહોતું. પૂછપરછ અને જપ્ત થયેલી સામગ્રીના આધારે એજન્સીઓએ દાવો કર્યો છે કે આ આતંકીઓ વર્ષ 2023થી IED એટલે કે ઇમ્પ્રોવાઇઝ્ડ એક્સપ્લોઝિવ ડિવાઇસ બનાવવાની પદ્ધતિ શીખી રહ્યા હતા. એટલે કે ધરપકડ પહેલાંનાં લગભગ ત્રણ વર્ષ દરમિયાન તેમની પ્રવૃત્તિઓ માત્ર બેઠકો કે સંપર્કો પૂરતી સીમિત રહી નહોતી.
આ સમયગાળા દરમિયાન કુલ આઠ વખત IEDના ટેસ્ટ બ્લાસ્ટ કરવામાં આવ્યા હતા. આ ટેસ્ટ ક્યાં-ક્યાં અને કયા પ્રકારની પરિસ્થિતિમાં કરવામાં આવ્યા તેની સંપૂર્ણ વિગતો તપાસ એજન્સીઓએ જાહેર કરી નથી, પરંતુ ATSના જણાવ્યા અનુસાર તેનો હેતુ માત્ર વિસ્ફોટક તૈયાર કરવો નહોતો, પરંતુ તેને અસરકારક રીતે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે કે નહીં તેની ચકાસણી કરવાનો પણ હતો.
તપાસમાં મોહમ્મદ અમીન શેરા પાસેથી IED બનાવવા માટે ઉપયોગી સામગ્રી પણ જપ્ત કરવામાં આવી હોવાનું ATSએ જણાવ્યું છે. એટલું જ નહીં, ગનપાઉડર તૈયાર કરવા અને વિસ્ફોટક બનાવવા માટે જરૂરી કેટલીક વસ્તુઓ ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ પરથી મંગાવવામાં આવી હોવાનું પણ તપાસમાં સામે આવ્યું છે.
આ કેસમાં અધિકારીઓ માટે મહત્વની બાબત એ પણ છે કે વિસ્ફોટક બનાવવાની સામગ્રી, તેને બનાવવાની પદ્ધતિ અને તેને અજમાવવા માટેના ટેસ્ટ, આ ત્રણેય બાબતો એકબીજા સાથે જોડાયેલી જોવા મળી રહી છે. એટલે માત્ર સિદ્ધાંતની ચર્ચા નહીં, પરંતુ તેની વ્યવહારિક તૈયારી પણ ચાલી રહી હતી.
ઝેરી ગેસ બનાવવાનો પ્રયાસ
IEDની તૈયારી અને ટેસ્ટ બ્લાસ્ટની વિગતો વચ્ચે જ તપાસમાં એક એવો ઘટસ્ફોટ થયો, જેણે સમગ્ર કેસને વધુ ગંભીર બનાવી દીધો. પૂછપરછ દરમિયાન મળેલી માહિતીના આધારે ATSએ જણાવ્યું કે કેટલાક આતંકીઓ કેમિકલ આધારિત હુમલાની સંભાવનાઓ પર પણ કામ કરી રહ્યા હતા. તપાસ મુજબ તેમણે ઝેરી ગેસ તૈયાર કરવાની એક પદ્ધતિ અપનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
એજન્સીઓના જણાવ્યા અનુસાર આ પ્રક્રિયામાં કાચની હવાચુસ્ત બરણીનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હતો. તેમાં છાણ, મકાઈનો લોટ, મટનના ટુકડા અને કેટલાક કેમિકલ્સ ભેળવીને બરણીને હવાચુસ્ત રીતે બંધ કરવામાં આવતી હતી. ત્યારબાદ તેને લગભગ 15 દિવસ સુધી જમીનની નીચે દાટી રાખવામાં આવતી હતી. એજન્સી અનુસાર આ પ્રક્રિયા બાદ બરણીની અંદર જીવલેણ ગેસ તૈયાર થતો હતો. તપાસમાં એવી માહિતી પણ સામે આવી છે કે આ પદ્ધતિ કોઈ સ્થાનિક પ્રયોગ નહીં, પરંતુ તેમને મળેલા જેહાદી સાહિત્ય અને અન્ય સામગ્રીના આધારે અપનાવવામાં આવી હતી.
આ ગેસનો ઉપયોગ કયા સ્થળે કે કયા સંભવિત ટાર્ગેટ સામે કરવાનો હતો તે અંગે હજુ તપાસ ચાલુ છે અને ATSએ આ અંગે કોઈ અંતિમ નિષ્કર્ષ જાહેર કર્યો નથી. તેમ છતાં વિસ્ફોટક હુમલાની તૈયારી સાથે કેમિકલ આધારિત હુમલાની દિશામાં પણ વિચારણા થઈ રહી હતી.
કાશ્મીરમાં તાલીમ, ગુજરાતમાં બેઠકો અને અમદાવાદમાંથી સંકલન
આ કેસમાં સામગ્રી જપ્ત થવી કે પુસ્તકો મળવા જેટલી જ મહત્વની બાબત કેટલાક શખ્સોની ભૂમિકા પણ છે. ATSની પૂછપરછમાં સામે આવ્યું છે કે ધરપકડ કરાયેલા કેટલાક આતંકીઓ જમ્મુ-કાશ્મીર જઈને હથિયારો ચલાવવાની તાલીમ લઈને પરત ફર્યા હતા. એટલે આ સમગ્ર ગતિવિધિ માત્ર ઓનલાઈન સંપર્કો અથવા પુસ્તકોના આધારે આગળ વધી રહી હતી એવું માનવું પૂરતું નથી.
તપાસમાં વડોદરા અને ભરૂચ સહિતના વિસ્તારોમાં ગુપ્ત બેઠકો યોજાઈ હોવાની માહિતી પણ મળી છે. આ બેઠકોમાં કોણ હાજર રહેતું હતું અને તેમાં શું ચર્ચા થતી હતી તે અંગે એજન્સીઓ હજુ તપાસ કરી રહી છે. જોકે અત્યાર સુધીની પૂછપરછના આધારે ATSનું માનવું છે કે આ બેઠકોનો હેતુ નેટવર્કને મજબૂત બનાવવાનો અને ભવિષ્યની પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવાનો હતો.
અમદાવાદના કઠવાડા વિસ્તારમાં આવેલી દિવ્યા પેલેસ હોટલનું નામ પણ તપાસમાં સામે આવ્યું છે. ATSના જણાવ્યા અનુસાર બિલાલ શેરા અહીં વારંવાર રોકાતો હતો અને ત્યાંથી અનેક લોકો સાથે સંપર્ક જાળવતો હતો. તપાસમાં સામે આવેલી વિગતો મુજબ અમદાવાદમાંથી જ નેટવર્કના સંકલનનો એક ભાગ સંચાલિત થતો હતો. બીજી તરફ ઇબ્રાહીમ મહંમદ હુસૈન ધધાને સમગ્ર સ્થાનિક ગોઠવણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવનાર શખ્સ તરીકે તપાસમાં જોવામાં આવી રહ્યો છે.
હજુ તપાસ ચાલુ છે, પરંતુ સામે આવેલી વિગતો ઘણું કહી જાય છે
જુલાઈની શરૂઆતમાં થયેલી ધરપકડોથી શરૂ થયેલો આ કેસ હવે માત્ર 13 આતંકીઓની ધરપકડ સુધી સીમિત રહ્યો નથી. ATSની તપાસ આગળ વધતાં જે વિગતો બહાર આવી રહી છે તે એક પછી એક નવા સ્તરો ખોલી રહી છે. પાકિસ્તાનમાં બેઠેલા હેન્ડલર્સ સાથેના સંપર્કો, ગુજરાતમાં સ્થાનિક નેટવર્ક ઊભું કરવાની યોજના, 100થી વધુ લોકોને સંગઠન સાથે જોડવાનો લક્ષ્યાંક, જેહાદી સાહિત્યનું ભાષાંતર અને વિતરણ, યુવાનોનું બ્રેઇનવોશિંગ, IED બનાવવા અને તેના ટેસ્ટ બ્લાસ્ટ, કેમિકલ આધારિત હુમલાની દિશામાં પ્રયાસો અને કાશ્મીરમાં તાલીમ, આ તમામ પાસાં હવે તપાસ એજન્સીઓ એકબીજા સાથે સાંકળીને જોઈ રહી છે.
આ કારણસર જ ATSએ તપાસનો વ્યાપ પણ વધાર્યો છે. અમદાવાદ, ભરૂચ, વડોદરા, સુરત, નવસારી અને ઉત્તર ગુજરાતમાં મળેલી કડીઓના આધારે વધુ લોકોની ભૂમિકા તપાસવામાં આવી રહી છે. કેન્દ્રીય એજન્સીઓ અને અન્ય રાજ્યોની પોલીસ સાથે પણ સંકલન સાધવામાં આવ્યું છે જેથી આ નેટવર્કનો વ્યાપ માત્ર ગુજરાત પૂરતો હતો કે તેની બહાર પણ ફેલાયેલો હતો તે જાણી શકાય.
તપાસ હજુ પૂર્ણ થઈ નથી અને આગામી દિવસોમાં વધુ વિગતો સામે આવી શકે છે. પરંતુ અત્યાર સુધી જાહેર કરાયેલી વિગતો પરથી એટલું સ્પષ્ટ છે કે ATS જે મોડ્યુલ સુધી પહોંચી છે તે માત્ર થોડા કટ્ટરપંથી આતંકી સમૂહ નહીં, પરંતુ સંગઠિત માળખું ઊભું કરવાની દિશામાં આગળ વધી રહેલા નેટવર્ક તરીકે તપાસના કેન્દ્રમાં છે. જો તપાસમાં અત્યાર સુધી કરવામાં આવેલા દાવાઓને આગળ પણ પુરાવાઓનો આધાર મળતો રહેશે તો આ કેસ ગુજરાતમાં પાછલાં વર્ષોમાં બહાર આવેલા સૌથી મોટા આતંકી ષડયંત્રોમાંનો એક ગણાઈ શકે છે.
