નવી દિલ્હીની જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા (JMI) યુનિવર્સિટીમાં એક પરીક્ષાના પ્રશ્નપત્રને લઈને મોટો વિવાદ ઊભો થયો છે. યુનિવર્સિટીના સોશિયલ વર્ક વિભાગ દ્વારા લેવામાં આવેલી પરીક્ષામાં ભારતમાં મુસ્લિમ લઘુમતીઓ પર થતા કથિત અત્યાચારો વિશે પ્રશ્ન પૂછવામાં આવતા સોશિયલ મીડિયા પર હોબાળો મચી ગયો હતો. આ મામલે કડક કાર્યવાહી કરતાં યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે જવાબદાર પ્રોફેસરને સસ્પેન્ડ કરી દીધા છે.
જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયામાં બીએ (ઓનર્સ) સોશિયલ વર્ક સેમેસ્ટર પરીક્ષામાં એવો પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે “ભારતમાં મુસ્લિમ લઘુમતીઓ પર થતા અત્યાચારોની ચર્ચા કરો, યોગ્ય ઉદાહરણો આપો.” પરીક્ષા અંગેના આ સમાચાર સામે આવતાની સાથે જ સોશિયલ મીડિયા પર જામિયા વિશે પ્રશ્નો ઉભા થવા લાગ્યા. કેટલાક લોકોએ આ ઘટનાને બાંગ્લાદેશમાં થયેલી હિંસા સાથે જોડી, જ્યારે કેટલાક લોકોએ તેને જામિયામાં લાંબા સમયથી ચાલી આવતી હિંસા સાથે જોડી.
VHPના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા ડૉ. પ્રવેશ કુમાર ચૌધરીએ X પર પોસ્ટ કરીને આ ઘટનાને ચિંતાજનક ગણાવી હતી. તેમણે લખ્યું, “…ઉદાહરણો સાથે આ વિષય પર ચર્ચા કરવા માટે પ્રશ્ન પૂછવો અત્યંત ચિંતાજનક છે.” તેમણે ઉમેર્યું, “આજે જ્યારે બાંગ્લાદેશમાં હિંદુઓ પર નિર્દયતાથી અત્યાચાર થઈ રહ્યો છે, ત્યારે ભારતની એક કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીમાં પરીક્ષામાં આવો પ્રશ્ન પૂછવો એ દેશ અને હિંદુ સમાજની વિરુદ્ધ છે.”
? केंद्रीय विश्वविद्यालय में वैचारिक पक्षपात? गंभीर चिंता का विषय ?
— डा. प्रवेश कुमार चौधरी (@DrPraveshKumar1) December 23, 2025
जामिया मिलिया इस्लामिया विश्वविद्यालय के BA (Honours) in Social Work – 1st Semester के सेमेस्टर परीक्षा प्रश्नपत्र में “so-called atrocities against Muslim minorities” विषय पर उदाहरण सहित चर्चा का प्रश्न पूछा… pic.twitter.com/VOxMAhame2
સોશિયલ મીડિયા પર પણ લોકોએ યુનિવર્સિટીની ટીકા કરવાનું શરૂ કર્યું હતું. ઘણા યુઝર્સે આરોપ લગાવ્યો કે યુનિવર્સિટી વિદ્યાર્થીઓમાં વૈચારિક પક્ષપાત અને કટ્ટરતા ફેલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. એક યુઝરે લખ્યું, “જામિયામાં વિદ્યાર્થીઓને હિંદુઓ અને અન્ય ધર્મો વિરુદ્ધ કટ્ટરપંથી બનાવવામાં આવી રહ્યા છે. સરકારે આ વાતનું ધ્યાન લેવું જોઈએ.”
जामिया यूनिवर्सिटी वालों ने मान लिया है की यहां मुसलमानो पर atrocities होती है | जामिया में बच्चे को हिन्दुओं एवं अन्य धर्म के प्रति कट्टर बनाया जा रहा है | सरकार संज्ञान ले | pic.twitter.com/NxA5LJsRNM
— RSS Sangh (Sanghi संघी) (@RSSSANGHIHU) December 23, 2025
અન્ય એક યુઝરે લખ્યું, “જામિયા ભારતની એક યુનિવર્સિટી છે જે પરીક્ષાના નામે તેના વિદ્યાર્થીઓને કટ્ટરપંથી બનાવી રહી છે.” તેવી જ રીતે, સેંકડો લોકોએ જામિયા પર સવાલ ઉઠાવ્યા છે અને આ મામલે કાર્યવાહી કરવાની માંગ કરી છે.
जामिया करके एक यूनिवर्सिटी है भारत में, जो अपने स्टूडेंट्स को एग्जाम के नाम पर कैसे रैडिकलाइज कर रही है। pic.twitter.com/yGrzHxvyoW
— Fintoss (@ObserveIn) December 23, 2025
જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયાનું વહીવટીતંત્ર આ બાબતે ચર્ચા કરવાનું ટાળી રહ્યું છે. ઑપઇન્ડિયાએ સોશિયલ વર્ક વિભાગના વડા રવિન્દ્ર રમેશ પાટિલ સાથે વાત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમનો સંપર્ક થઈ શક્યો નહીં. ઑપઇન્ડિયાએ પરીક્ષા વિભાગના વડા એહતેશામ ઉલ હક સાથે પણ વાત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો, પરંતુ તેમનો પણ સંપર્ક થઈ શક્યો નહીં.
ઑપઇન્ડિયાએ યુનિવર્સિટીના રજિસ્ટ્રાર મોહમ્મદ મહેતાબ આલમ રિઝવી સાથે કરી વાત
ત્યારબાદ ઑપઇન્ડિયાએ આ બાબતે યુનિવર્સિટીના રજિસ્ટ્રાર મોહમ્મદ મહેતાબ આલમ રિઝવી સાથે વાત કરી. ઑપઇન્ડિયા સાથે વાત કરતાં મહેતાબ આલમ રિઝવીએ જણાવ્યું હતું કે આવા પ્રશ્નો પૂછવા સંપૂર્ણપણે ખોટા છે. રિઝવીએ પ્રશ્નપત્ર સેટ કરનારાઓને દોષી ઠેરવ્યા હતા. જોકે, તેમણે ઑપઇન્ડિયાને ખાતરી આપી હતી કે જેમણે આવા પ્રશ્નો પૂછ્યા છે તેમની તપાસ કરવામાં આવશે અને જરૂરી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
ઑપઇન્ડિયા સાથે વાત કરતાં જામિયાના મીડિયા કોઓર્ડિનેટર સાયમા સઈદે જણાવ્યું હતું કે તપાસ શરૂ કરવામાં આવી છે અને આવો પ્રશ્ન બનાવનાર શિક્ષકને બ્લેકલિસ્ટ કરવામાં આવશે. તેમણે આવા પ્રશ્નો પૂછવાને સંપૂર્ણપણે ગેરવાજબી ગણાવ્યું હતું.
બીજી તરફ દર વખતની જેમ આ વખતે પણ ફ્રેટર્નિટી મૂવમેન્ટ અને SFI જેવા કથિત લેફ્ટ લિબરલોએ પ્રોફેસરના સસ્પેન્શનનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમનું કહેવું છે કે આ પ્રશ્ન અભ્યાસક્રમ સાથે સંબંધિત છે અને તેને અકાદમિક સ્વતંત્રતા પર હુમલો ગણાવીને સસ્પેન્શન રદ કરવાની માંગ કરી છે.
નોંધનીય છે કે દિલ્હી યુનિવર્સિટી ટીચર્સ એસોસિએશને (DUTA) પણ આ પ્રશ્નપત્ર સામે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે સરકારી ભંડોળથી ચાલતી યુનિવર્સિટીમાં આ પ્રકારના ‘એકતરફી’ પ્રશ્નો પૂછવા તે ગંભીર બાબત છે. DUTA એ આ મામલે શિક્ષણ મંત્રાલય અને યુનિવર્સિટી ગ્રાન્ટ્સ કમિશન (UGC) ને હસ્તક્ષેપ કરવા વિનંતી કરી છે.
અગાઉ પણ સામે આવી ચૂક્યા છે હિંદુઓ સાથે ભેદભાવના મામલા
બિન-મુસ્લિમો સાથે આ પ્રકારના શોષણ અથવા ભેદભાવના અહેવાલો સામે આવ્યા હોય તેવું આ પહેલીવાર નથી. ગત વર્ષે દિલ્હીની જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા યુનિવર્સિટીમાં બિન-મુસ્લિમો સાથે થતા ભેદભાવ અને તેમના પર ધર્માંતરણ માટે બનાવવામાં આવતા દબાણ અંગે ‘કોલ ફોર જસ્ટિસ’ ટ્રસ્ટનો એક રિપોર્ટ સામે આવ્યો હતો.
આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે એક બિન-મુસ્લિમ મહિલા આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસરે જણાવ્યું કે તેમણે યુનિવર્સિટીમાં શરૂઆતથી જ ભેદભાવનો અનુભવ કર્યો હતો, જ્યાં મુસ્લિમ કર્મચારીઓ બિન-મુસ્લિમો સાથે ગેરવર્તણૂક અને ભેદભાવ કરતા હતા. રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે બિન-મુસ્લિમ મહિલા સહાયક પ્રોફેસરે કહ્યું કે તેને યુનિવર્સિટીમાં શરૂઆતથી જ ભેદભાવનો અનુભવ થયો હતો, જ્યાં મુસ્લિમ સ્ટાફ બિન-મુસ્લિમો સાથે દુર્વ્યવહાર અને ભેદભાવ કરતો હતો.
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે અનુસૂચિત જનજાતિના એક ભૂતપૂર્વ વિદ્યાર્થીએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે તે MED કરી રહ્યો હતો, ત્યારે એક મુસ્લિમ શિક્ષકે તેને વર્ગમાં કહ્યું હતું કે જ્યાં સુધી તે ઇસ્લામનું પાલન નહીં કરે ત્યાં સુધી તેનું MED પૂરું નહીં થાય.
