અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાથી ચાલી રહેલી વાટાઘાટો હવે નિર્ણાયક તબક્કામાં પહોંચી ગઈ છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને પાકિસ્તાની પીએમ શહબાઝ શરીફે દાવો કર્યો છે કે બંને દેશો વચ્ચેના શાંતિ કરાર પર રવિવારના (14 જૂન) રોજ ઇલેક્ટ્રોનિક રીતે સહી થઈ શકે છે. જો કરાર પર સહી થાય તો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યવહાર માટે ખોલવામાં આવશે અને આગામી તબક્કામાં ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમને લઈને ચર્ચા શરૂ થશે.
13 જૂનના રોજ ટ્રમ્પે પોતાના ટ્રુથ સોશિયલ એકાઉન્ટ પર પોસ્ટ કરીને કહ્યું હતું કે કરાર આગામી દિવસે સહી થવાની છે અને તેની સાથે જ સ્ટ્રેટ ઑફ હોર્મુઝ તમામ માટે ખુલ્લો થઈ જશે. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના સંબંધો અગાઉની સરકારોની સરખામણીએ વધુ સારા તબક્કામાં પ્રવેશી રહ્યા છે.
મધ્યસ્થીનો દાવો કરતા પાકિસ્તાને પણ કરાર નજીક હોવાનું જણાવ્યું છે. શહબાઝ શરીફે કહ્યું હતું કે આગામી 24 કલાકમાં પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાની શક્યતા છે અને ત્યારબાદ ટેક્નિકલ સ્તરની ચર્ચાઓ શરૂ કરવામાં આવશે. Axiosના અહેવાલ અનુસાર અમેરિકા, ઈરાન, પાકિસ્તાન અને કતારના પ્રતિનિધિઓ વર્ચ્યુઅલ બેઠકમાં જોડાઈને MoU પર ઇલેક્ટ્રોનિક સહી કરી શકે છે.
પ્રસ્તાવિત કરારમાં હાલના યુદ્ધવિરામને વધુ 60 દિવસ માટે લંબાવવાની જોગવાઈ છે. સાથે જ હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી ખોલવો, સમુદ્રી વેપાર સામાન્ય બનાવવો અને ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે નવી વાટાઘાટો શરૂ કરવી જેવા મુદ્દાઓ પણ સામેલ હોવાનું જણાવાઈ રહ્યું છે.
જોકે અમેરિકા અને પાકિસ્તાન આ વાત કહી રહ્યા છે, પણ ઈરાને હજુ સાવચેત વલણ અપનાવ્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા ઇસ્માઇલ બઘાઈએ કહ્યું છે કે કરાર રવિવારે જ સહી થશે એવું નિશ્ચિત નથી, પરંતુ આગામી દિવસોમાં MoU અંતિમ સ્વરૂપ પામવાની શક્યતા છે. બીજી તરફ વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાઘચીએ પણ કહ્યું હતું કે સમજૂતી અગાઉ કરતાં વધુ નજીક છે.
પરમાણુ મુદ્દો હજુ સૌથી વિવાદાસ્પદ ગણાય છે. કેટલાક અહેવાલો મુજબ હાલની સમજૂતી મુખ્યત્વે યુદ્ધ સમાપ્ત કરવા અને હોર્મુઝ ખોલવા પર કેન્દ્રિત છે, જ્યારે પરમાણુ કાર્યક્રમ સંબંધિત વિગતવાર ચર્ચા આગામી તબક્કામાં થશે. ટ્રમ્પે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અને સમૃદ્ધ યુરેનિયમના ભવિષ્ય અંગે અલગથી વાટાઘાટો કરવામાં આવશે.
આ દરમિયાન ટ્રમ્પ આગામી G7 સમિટમાં ઈજિપ્ત, કતાર અને યુએઈના નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરીને યુદ્ધ બાદની વ્યવસ્થા, હોર્મુઝમાં માઇન્સ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા અંગે ચર્ચા કરશે તેવી માહિતી પણ સામે આવી છે.
આમ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ઐતિહાસિક શાંતિ કરાર હવે હાથવગો હોવાનું બંને પક્ષોના મધ્યસ્થો માની રહ્યા છે, પરંતુ અંતિમ સહી અને અમલ અંગે તેહરાન તરફથી હજુ સાવચેતીભર્યા સંકેતો આપવામાં આવી રહ્યા છે.
