પાકિસ્તાનમાં છેલ્લા 60 કલાક દરમિયાન ચીન અને તૂર્કીનાં લશ્કરી વિમાનોની અસામાન્ય અવરજવર જોવા મળ્યાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. CNN-News18ના અહેવાલ મુજબ ભારે સૈન્ય પરિવહન વિમાનોએ પાકિસ્તાનના મહત્વના એરબેઝ પર વારંવાર અવરજવર કરી છે. સુરક્ષા સૂત્રોના હવાલાથી અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ચીનનાં લશ્કરી વિમાનો રાવલપિંડી નજીક આવેલા નૂર ખાન એરબેઝ તેમજ કરાચીના મસરુર એરબેઝ પર ઉતર્યાં હતાં હતા, જ્યારે તૂર્કીનાં મિલિટરી ટ્રાન્સપોર્ટ એરક્રાફ્ટની પણ આ સમયગાળા દરમિયાન અવરજવર જોવા મળી હતી.
આ હવાઈ અવરજવરને માત્ર સામાન્ય દ્વિપક્ષીય લશ્કરી અવરજવર કરતાં અલગ અને અસામાન્ય ગણવામાં આવી રહી છે. સુરક્ષા સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર આ વિમાનો દ્વારા ડ્રોન સહિત લશ્કરી સાધનો અને અન્ય સંરક્ષણ સામગ્રીના પરિવહનની શક્યતા છે. જોકે, ઉપલબ્ધ અહેવાલમાં આ વિમાનોમાં ચોક્કસ કયા હથિયારો કે સાધનો હતાં તેની સત્તાવાર પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. તેથી આ તબક્કે તેને સંભવિત સૈન્ય સામગ્રીની હેરફેર તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.
ચીન-પાકિસ્તાનનું વધતું સૈન્ય જોડાણ
પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી ચીન પાસેથી મોટા પ્રમાણમાં લશ્કરી સાધનો મેળવે છે. તેમાં JF-17 અને J-10C જેવા લડાકુ વિમાનો ઉપરાંત હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલીઓ અને માનવરહિત પ્લેટફોર્મનો સમાવેશ થાય છે. ચીન અને પાકિસ્તાન વચ્ચે હવાઈદળોના સંયુક્ત અભ્યાસની પણ લાંબી પરંપરા છે. બંને દેશોની વાયુસેનાઓ ‘શાહીન’ શ્રેણીના સંયુક્ત અભ્યાસ કરે છે, જેમાં હવાઈ સંરક્ષણ, ઇલેક્ટ્રોનિક યુદ્ધ અને સંયુક્ત લડાયક કામગીરી જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઉપરાંત, 2025ના ભારત-પાકિસ્તાન સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ ચીનની એવિએશન ઇન્ડસ્ટ્રી સાથે જોડાયેલા કર્મચારીઓએ પાકિસ્તાનને તકનીકી સહાય પૂરી પાડી હોવાનો પણ અહેવાલોમાં ઉલ્લેખ થયો હતો. હાલની એરલિફ્ટની માહિતી આ સમગ્ર વધતા સંરક્ષણ સહયોગના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ બની રહી છે.
તૂર્કી પણ પાકિસ્તાનની નજીક
બીજી તરફ તૂર્કી છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પાકિસ્તાનના મહત્વના સંરક્ષણ ભાગીદાર તરીકે ઊભરી આવ્યું છે. ખાસ કરીને ડ્રોન, નૌકાદળની પ્રણાલીઓ અને એરોસ્પેસ ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રમાં બંને દેશો વચ્ચે સહયોગ વધ્યો છે. મે મહિનામાં પાકિસ્તાનના એર ચીફે તૂર્કીમાં સંરક્ષણ, એરોસ્પેસ, માનવરહિત પ્રણાલીઓ અને નવી ટેક્નોલોજી અંગે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકો કરી હતી.
પાકિસ્તાન અને તૂર્કી વચ્ચે લડાકુ વિમાનના વિકાસમાં પણ સહયોગ આગળ વધી રહ્યો છે. તૂર્કીના KAAN પાંચમી પેઢીના લડાકુ વિમાન કાર્યક્રમમાં લગભગ 200 પાકિસ્તાની એન્જિનિયર અને અધિકારીઓ સામેલ હોવાનો તૂર્કી તરફથી અગાઉ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર બાદ નવી હલચલ
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એવા સમયે સામે આવ્યો છે જ્યારે 7 ઑગસ્ટે પાકિસ્તાન, તૂર્કી અને સાઉદી અરેબિયાએ મક્કા સંયુક્ત સંરક્ષણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે. કરાર હેઠળ ત્રણેય દેશોએ પરસ્પર સંરક્ષણ સહયોગ વધારવાની વાત કરી છે અને કોઈ એક સભ્ય દેશ પર સશસ્ત્ર હુમલો થાય તો તેને ત્રણેય સામેનો હુમલો ગણવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાનના વિદેશ મંત્રાલયે આ કરારને સંપૂર્ણપણે રક્ષણાત્મક ગણાવ્યો છે અને કહ્યું છે કે તેનો હેતુ આક્રમણ નહીં પરંતુ સંયુક્ત સુરક્ષા અને પ્રતિરોધક ક્ષમતા વધારવાનો છે. પાકિસ્તાને એમ પણ કહ્યું છે કે કરાર ભવિષ્યમાં અન્ય દેશો માટે ખુલ્લો છે.
ભારત માટે કેમ મહત્વનું?
ચીન અને તૂર્કી બંને સાથે પાકિસ્તાનના સંરક્ષણ સંબંધો ઝડપથી ગાઢ થઈ રહ્યા છે ત્યારે માત્ર 60 કલાકમાં ભારે લશ્કરી પરિવહન વિમાનોની અસામાન્ય અવરજવર ભારતની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે સ્વાભાવિક રીતે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે. ખાસ કરીને પાકિસ્તાન દ્વારા ગયા વર્ષના ભારત-પાકિસ્તાન સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ પોતાની સૈન્ય ક્ષમતાઓ ફરી ગોઠવવા અને આધુનિક બનાવવાના પ્રયાસોની પૃષ્ઠભૂમિમાં આ હલચલ પર નજર રાખવામાં આવી રહી છે.
જોકે, હાલ સામે આવેલી માહિતી સુરક્ષા સૂત્રોના દાવા અને રિપોર્ટિંગ પર આધારિત છે. ચીન, તૂર્કી કે પાકિસ્તાન તરફથી આ 60 કલાકની એરલિફ્ટમાં ચોક્કસ શું સામગ્રી પહોંચાડવામાં આવી તે અંગે કોઈ વિગતવાર સત્તાવાર પુષ્ટિ સામે આવી નથી. તેથી ડ્રોન, હથિયારો અથવા અન્ય સૈન્ય સાધનોની હેરફેર અંગેના દાવાને હાલ ‘સંભાવના’ તરીકે જ જોવો યોગ્ય રહેશે.
નોંધનીય છે કે ભૂતકાળમાં પણ પાકિસ્તાનમાં વિદેશી લશ્કરી વિમાનોની અવરજવર અંગેના અહેવાલોને લઈને ઇસ્લામાબાદે અલગ પ્રસંગોએ સ્પષ્ટતા અથવા ખંડન કર્યું છે. મે 2026માં પાકિસ્તાને નૂર ખાન એરબેઝ પર ઈરાની વિમાનો હોવાના અહેવાલોને ‘ગેરમાર્ગે દોરનારા અને સનસનાટીભર્યા’ ગણાવ્યા હતા અને કહ્યું હતું કે તે વિમાનો રાજદ્વારી તથા વાટાઘાટ સંબંધિત લોજિસ્ટિક્સ માટે આવ્યાં હતાં.
