ભારતની સંરક્ષણ સંશોધન સંસ્થા DRDO (Defence Research and Development Organisation) હવે તેના અત્યાર સુધીના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી પ્રોજેક્ટ ‘અગ્નિ-6’ ઇન્ટરકોન્ટિનેન્ટલ બેલિસ્ટિક મિસાઈલના (ICBM) લૉન્ચ માટે સજ્જ છે. તાજેતરમાં ANI નેશનલ સિક્યુરિટી સમિટ 2.0 દરમિયાન DRDOના અધ્યક્ષ ડૉ. સમીર વી. કામતે પુષ્ટિ કરી છે કે આ અત્યાધુનિક મિસાઈલ માટે જરૂરી તમામ પાયાનું સંશોધન અને ટેકનોલોજીકલ તૈયારીઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે. હવે માત્ર ભારત સરકારની સત્તાવાર મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે. આ મિસાઈલના આવવાથી ભારતની ગણના વિશ્વના એવા દેશોમાં થશે જેઓ હજારો કિલોમીટર દૂર બેઠા કોઈપણ ખૂણે પ્રહાર કરી શકે છે.
શું છે અગ્નિ-6 પ્રોજેક્ટ?
અગ્નિ-6 એ ભારતની સૌથી આધુનિક અને સૌથી લાંબી દૂરીની મિસાઈલ બનવા જઈ રહી છે. અત્યાર સુધી ભારત પાસે અગ્નિ-5 મિસાઈલ છે, જેની રેન્જ આશરે 5,000થી 5,500 કિલોમીટર છે. જોકે, અગ્નિ-6 આ મર્યાદાઓને ઓળંગીને ભારતને વિશ્વના એવા દેશોની યાદીમાં સામેલ કરશે જેમની પહોંચ હજારો માઈલ દૂરના ખંડો સુધી છે. ડૉ. કામતના જણાવ્યા અનુસાર DRDO પાસે આ મિસાઈલ માટેની તમામ ટેકનોલોજી અને બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર છે. હવે માત્ર કેન્દ્ર સરકારની મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે. જેવી પરવાનગી મળશે, કે તુરંત જ તેનું ઉત્પાદન અને પરીક્ષણ પ્રક્રિયા શરૂ કરી દેવામાં આવશે.
અગ્નિ-6ની વિશેષતાઓ
અગ્નિ-6 ની સૌથી પ્રભાવશાળી વિશેષતા તેની અસાધારણ રેન્જ અને મારક ક્ષમતા છે. નિષ્ણાતોના મતે આ મિસાઈલ 10,000થી 12,000 કિલોમીટર દૂર આવેલા લક્ષ્યોને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે અને જો તેનો પેલોડ (વજન) ઓછો રાખવામાં આવે તો તે 15,000 કિલોમીટર સુધી પણ પ્રહાર કરી શકે છે. આ ક્ષમતા ભારતને એવી શક્તિ આપશે કે તે પોતાના વિસ્તારમાં રહીને પણ દુનિયાના કોઈપણ ખૂણે, ખાસ કરીને સમગ્ર એશિયા, યુરોપ અને આફ્રિકાના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં સચોટ નિશાન સાધી શકશે.
તકનીકી રીતે અગ્નિ-6માં MIRV (Multiple Independently Targetable Re-entry Vehicle) ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જે તેને અત્યંત ઘાતક બનાવે છે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી એક જ મિસાઈલ પોતાની સાથે 10 કે તેથી વધુ પરમાણુ વોરહેડ લઈ જઈ શકે છે, જે અલગ-અલગ દિશામાં જઈને એકસાથે અનેક લક્ષ્યો પર હુમલો કરી શકે છે. આના કારણે દુશ્મનની રક્ષણાત્મક પ્રણાલી માટે તમામ વોરહેડ્સને એકસાથે રોકવા અશક્ય બની જશે, જેનાથી ભારતની પરમાણુ પ્રતિરોધક શક્તિ અનેકગણી વધી જશે.
આ મિસાઈલ દુશ્મનના રડાર અને મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમને છેતરવામાં પણ એક્સપર્ટ હશે. તેમાં MaRV (Maneuverable Re-entry Vehicle) ટેકનોલોજી અને વિશેષ રડાર-એબ્સોબર કોટિંગ હશે, જેના કારણે તે હવામાં ગતિ અને દિશા બદલી શકશે. આશરે 30,000 કિમી પ્રતિ કલાકની અકલ્પનીય ઝડપ (અવાજની ગતિ કરતા 25 ગણી વધુ) અને ડિકૉય (નકલી લક્ષ્યો) છોડવાની ક્ષમતા તેને અજેય બનાવે છે. આ મિસાઈલ દુશ્મનને પ્રતિક્રિયા આપવાનો નહિવત સમય આપશે, જે તેને ભારતના સંરક્ષણનું સૌથી મજબૂત ‘બ્રહ્માસ્ત્ર’ બનાવે છે.
અગ્નિ-5 અને અગ્નિ-6 વચ્ચેનો તફાવત
ભારતે તાજેતરમાં જ અગ્નિ-5 મિસાઈલનું સફળ MIRV પરીક્ષણ કરીને પોતાની પરમાણુ પ્રતિરોધક ક્ષમતાનો પરિચય આપ્યો છે, પરંતુ અગ્નિ-6ને તેનાથી પણ અનેકગણી વધુ આધુનિક માનવામાં આવી રહી છે. સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે આ નવી મિસાઈલમાં નવી પેઢીની અત્યાધુનિક ‘ગાઈડન્સ સિસ્ટમ’ અને શ્રેષ્ઠ ‘નેવિગેશન ટેકનોલોજી’નો ઉપયોગ કરવામાં આવશે. આ સુધારાઓને કારણે અગ્નિ-6 હજારો કિલોમીટર દૂર રહેલા પોતાના લક્ષ્યને અત્યંત સચોટતા સાથે ભેદવામાં સક્ષમ બનશે.
આ મિસાઈલની સૌથી મહત્વની તકનીકી વિશેષતા ‘મેન્યુવરેબલ રી-એન્ટ્રી વ્હીકલ‘ (MaRV) છે. આ ટેકનોલોજી મિસાઈલને વાતાવરણમાં ફરીથી પ્રવેશતી વખતે પોતાની દિશા બદલવાની અદભૂત ક્ષમતા આપે છે. સામાન્ય રીતે બેલિસ્ટિક મિસાઈલો એક નિશ્ચિત માર્ગ પર ચાલે છે, પરંતુ MaRV ટેકનોલોજીને કારણે અગ્નિ-6 પોતાનો રસ્તો બદલી શકશે, જે તેને દુશ્મનના કોઈપણ મિસાઈલ ડિફેન્સ સિસ્ટમ માટે અજેય બનાવી દેશે.
અગ્નિ-6 ને દુશ્મનના રડારથી બચાવવા માટે તેમાં ખાસ પ્રકારનું રડાર-શોષક કોટિંગ (Radar-absorbent coating) લગાવવામાં આવશે. આ સાથે જ તેમાં ‘ડિકોય સિસ્ટમ’ એટલે કે નકલી લક્ષ્યો છોડવાની સુવિધા પણ હશે. જ્યારે આ મિસાઈલ હવામાં હશે, ત્યારે તે અસલી વોરહેડની સાથે અનેક નકલી લક્ષ્યો છોડશે, જેનાથી દુશ્મનનું રડાર ભ્રમિત થઈ જશે અને અસલી પરમાણુ હથિયારને રોકવું તેમના માટે અશક્ય બની જશે.
મિસાઈલની ઝડપ પણ દુશ્મન માટે સૌથી મોટો પડકાર સાબિત થશે, કારણ કે તે લગભગ 30,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની પ્રચંડ ગતિ હાંસલ કરી શકે તેવું અનુમાન છે. આટલી અકલ્પનીય ઝડપને કારણે દુશ્મન દેશને પોતાનો બચાવ કરવા માટે કે પ્રતિક્રિયા આપવા માટે નહિવત સમય મળશે. આમ, સચોટ નિશાન, દિશા બદલવાની ક્ષમતા અને વિસ્ફોટક ગતિનું સંયોજન અગ્નિ-6ને ભારતનું સૌથી ભયાનક સૈન્ય હથિયાર બનાવે છે.
હાઈપરસોનિક મિસાઈલ ક્ષેત્રે ભારતની આગેકૂચ
ભારત અત્યારે વિશ્વના એવા ગણ્યાગાંઠ્યા દેશોની યાદીમાં સામેલ થવા જઈ રહ્યું છે જેઓ અવાજની ગતિ કરતા પાંચ ગણી કે તેથી વધુ ઝડપે પ્રહાર કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. DRDOના વડા ડૉ. સમીર કામતના જણાવ્યા અનુસાર ભારત હાલમાં બે પ્રકારની હાઈપરસોનિક સિસ્ટમ પર કામ કરી રહ્યું છે: હાઈપરસોનિક ગ્લાઈડ વ્હીકલ (HGV) અને હાઈપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ. ગ્લાઈડ વ્હીકલ પ્રોગ્રામ અત્યારે શરૂઆતના તબક્કામાં છે, જેમાં મિસાઈલ શરૂઆતમાં બૂસ્ટર રોકેટ દ્વારા ઊંચાઈ પર જાય છે અને ત્યારબાદ અત્યંત વેગ સાથે વાતાવરણમાં ગ્લાઈડ કરતી લક્ષ્ય તરફ આગળ વધે છે.
નૌકાદળની તાકાત વધારવા માટે ભારત ખાસ કરીને ‘લોન્ગ રેન્જ એન્ટી-શિપ હાઈપરસોનિક મિસાઈલ‘ (LR-AShM) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. આ મિસાઈલની સંભવિત ગતિ મેક-10 (અવાજની ગતિ કરતાં 10 ગણી વધુ) હોય શકે છે, જે આશરે 12,000 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપ મેળવશે. તેની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે અત્યંત ઓછી ઊંચાઈ પર ઉડાન ભરી શકે છે અને રસ્તામાં દિશા બદલી શકે છે, જેના કારણે દુશ્મનના રડાર કે સંરક્ષણ પ્રણાલી માટે તેને ટ્રેક કરવી અથવા તોડી પાડવી લગભગ અશક્ય બની જાય છે.
હાઈપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલના ક્ષેત્રમાં ભારત ‘સ્ક્રેમજેટ’ એન્જિન ટેકનોલોજીનો વિકાસ કરી રહ્યું છે, જે તેને સમગ્ર ઉડાન દરમિયાન સતત ઊર્જા અને અકલ્પનીય ગતિ પ્રદાન કરે છે. આ ટેકનોલોજીનું સફળ પરીક્ષણ ભારતને યુદ્ધની બદલાતી પરિસ્થિતિમાં મોખરે રાખશે. ભારતની આ આગેકૂચ માત્ર તકનીકી સિદ્ધિ નથી, પરંતુ તે ચીન અને રશિયા જેવા દેશોની હરોળમાં ભારતનું સ્થાન મજબૂત કરે છે, જે ભવિષ્યના યુદ્ધોમાં ભારતની વ્યૂહાત્મક પકડને અત્યંત ઘાતક અને સચોટ બનાવશે.
નવી મિસાઈલ ફોર્સનું નિર્માણ
ભારત હવે માત્ર પરમાણુ પ્રતિરોધક શક્તિ સુધી સીમિત રહેવાને બદલે એક મજબૂત ‘કન્વેન્શનલ મિસાઈલ ફોર્સ’ (પારંપરિક મિસાઈલ દળ) તૈયાર કરવાની વ્યૂહરચના પર કામ કરી રહ્યું છે. DRDO પ્રમુખના સંકેત મુજબ આ નવી ફોર્સમાં વિવિધ અંતર અને અલગ-અલગ ભૂમિકાઓ માટે અનેક પ્રકારની મિસાઈલો સામેલ કરવામાં આવશે. આમાં ‘પ્રલય’ જેવી ટૂંકી દૂરીની બેલિસ્ટિક મિસાઈલો, મધ્યમગાળાની સિસ્ટમ્સ અને લાંબી દૂરીની હાઈપરસોનિક મિસાઈલોનો સમાવેશ થાય છે. આ વ્યૂહરચનાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય યુદ્ધની કોઈપણ પરિસ્થિતિમાં દુશ્મનને ત્વરિત અને સચોટ જવાબ આપવાનો છે.
આ નવી મિસાઈલ ફોર્સ ભારતને ‘મલ્ટી-લેયર્ડ’ એટલે કે બહુસ્તરીય સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડશે, જેમાં દરેક પ્રકારના સંઘર્ષ માટે અલગ વિકલ્પો હાજર હશે. કેટલીક વ્યૂહાત્મક મિસાઈલોને ખાસ કરીને પારંપરિક યુદ્ધમાં ઉપયોગ કરી શકાય તે રીતે બદલવામાં આવી રહી છે. આ આધુનિક મિસાઈલ નેટવર્કને કારણે ભારતની સૈન્ય તાકાત માત્ર આક્રમક જ નહીં, પણ અત્યંત લવચીક બનશે, જે સીમા પર વધતા તણાવ અને બદલાતી વૈશ્વિક સુરક્ષા પરિસ્થિતિઓમાં ભારતની પ્રભુત્વશાળી ભૂમિકાને વધુ મજબૂત કરશે.
અગ્નિ-6 જેવી મિસાઈલ બનાવવી એ માત્ર એન્જિનિયરિંગની વાત નથી, પરંતુ તે એક મોટું રાજકીય પગલું પણ છે. ICBM વિકસાવવાથી વિશ્વમાં ભારતનો પ્રભાવ વધશે, પરંતુ તે આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સમીકરણોને પણ અસર કરે છે. તેથી, આ પ્રોજેક્ટ માટે કેન્દ્ર સરકારની અંતિમ મંજૂરી અનિવાર્ય છે. DRDO એ ટેકનિકલી પોતાની તૈયારી પૂર્ણ કરી લીધી છે, હવે બોલ સરકારની કોર્ટમાં છે.
અગ્નિ-6 ભારત માટે માત્ર એક હથિયાર નથી, પરંતુ ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક શક્તિનું પ્રતીક છે. આ મિસાઈલ ભારતને ચીન અને અમેરિકા જેવા દેશોની હરોળમાં લાવી દેશે. આધુનિક ગાઈડન્સ સિસ્ટમ, MIRV ટેકનોલોજી અને હાઈપરસોનિક સ્પીડ સાથે અગ્નિ-6 ભારતને એક અજેય સુરક્ષા કવચ પૂરું પાડશે. જ્યારે પણ આ મિસાઈલને મંજૂરી મળશે, ત્યારે તે ભારતના ઇતિહાસમાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે સૌથી મોટી સિદ્ધિ સાબિત થશે. ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના વિઝન હેઠળ DRDO આ દિશામાં મક્કમ ડગલાં ભરી રહ્યું છે.
