જંતર-મંતર પર મહિનાઓ સુધી શું થયું હતું, એ દેશે જોયું છે. મોદી સરકાર વિરુદ્ધ પ્રદર્શન થયું, સરકાર વિરુદ્ધ નારેબાજી થઈ, ધરણાં થયાં અને યુટ્યુબરિયાઓથી લઈને પત્રકારો સુધી અનેક લોકો ત્યાં અઠવાડિયાઓ સુધી ધામા નાખીને બેઠા રહ્યા. કેમેરા સામે સરકારને ઘેરવામાં આવી, સોશિયલ મીડિયા પર નેરેટિવ બનાવવામાં આવ્યા અને આ આખા પ્રદર્શનનું સતત કવરેજ થયું. મોદી સરકારને તે કવરેજ પસંદ હતું એવું નથી, પરંતુ સરકારે પત્રકારોને ત્યાં જઈને રિપોર્ટિંગ ન કરવા કહ્યું નહોતું. પ્રદર્શનકારીઓ શું કહી રહ્યા છે તે દેશ સુધી પહોંચતું રહ્યું. આ જ લોકશાહી છે, આ જ પ્રેસ ફ્રીડમ છે.
હવે એ જ દેશમાં ઝારખંડમાં એકદમ અલગ દૃશ્ય જોવા મળી રહ્યું છે. રાંચીમાં JPSC-JSSCની પરીક્ષાઓમાં ગેરરીતિ સામે વિદ્યાર્થીઓ દિવસોથી આંદોલન કરી રહ્યા છે. તેમની માગણી કોઈ કલ્પિત રાજકીય મુદ્દો નથી. ભરતી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા અને ગેરરીતિ અંગે જવાબદારી નક્કી કરવાની માગ છે. આ મામલો એટલો ગંભીર છે કે રાજ્ય CIDએ તપાસ શરૂ કરી છે અને આજે પૂર્વ JPSC અધ્યક્ષ એલ. ખિયાંગ્તેની પણ ધરપકડ કરવામાં આવી છે. એટલે જે વિદ્યાર્થીઓ રસ્તા પર છે તેઓ કોઈ બનાવટી મુદ્દો લઈને ભીડ એકઠી કરી રહ્યા નથી. તેઓ પોતાના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલા સવાલોના જવાબ માગી રહ્યા છે.
પરંતુ વિદ્યાર્થીઓની વાત સાંભળવાને બદલે સોમવારે (10 ઑગસ્ટ) રાંચીમાં જે બન્યું તે ઝારખંડ સરકારના વલણની ગંભીરતા બતાવવા માટે પૂરતું છે. વિધાનસભા ઘેરાવ માટે આગળ વધેલા વિદ્યાર્થીઓને રોકવા માટે પોલીસે બેરિકેડ લગાવ્યા, વોટર કેનનનો ઉપયોગ કર્યો, ટિયર ગેસ છોડ્યો અને લાઠીચાર્જ કર્યો. વિદ્યાર્થીઓને રોકવા માટે સત્તાનો આખો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો અને વાત અહીં અટકી નહીં.
વિદ્યાર્થીઓ શું કરી રહ્યા છે તે કવર કરવા ગયેલા પત્રકારો પણ હવે પોલીસની નજરમાં આવી ગયા.
વરિષ્ઠ પત્રકાર અમન ચોપડા રાંચીમાં વિદ્યાર્થીઓનું રિપોર્ટિંગ કરવા ગયા હતા. તેમના પોતાના જણાવ્યા પ્રમાણે તેમને પોલીસે અટકાવ્યા, પૂછપરછ કરી, લગભગ દોઢથી બે કલાક સુધી રોક્યા અને પછી તેમની વિરુદ્ધ FIRની નોટિસ આપવામાં આવી. ચોપડા કહે છે કે તેઓ વિદ્યાર્થીઓ સાથે હોસ્પિટલમાં રિપોર્ટિંગ કરવા ગયા હતા અને ત્યાં કોંગ્રેસના નેતાઓ તથા અન્ય મીડિયા કર્મચારીઓ પણ હાજર હતા. તેમ છતાં પોલીસ કાર્યવાહી તેમના વિરુદ્ધ થઈ.
छात्रों पर लाठीचार्ज, पत्रकारों पर FIR, जो मुझपर भी हो चुकी है लेकिन तानाशाह मोदी हैं 🙏🏻 pic.twitter.com/Vrycl22tkS
— Aman Chopra (@AmanChopra_) August 10, 2026
અને રાંચી પોલીસનું આવું જ વર્તન ઑપઇન્ડિયાના પત્રકાર કેશવ માલાન સાથે પણ થયું છે. એટલે હવે આને માત્ર અમન ચોપડાનો વ્યક્તિગત મામલો કહીને ટાળી શકાય નહીં. વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનને કવર કરવા ગયેલા પત્રકારો સામે પોલીસનું વલણ પોતે જ એક સ્ટોરી બની ગયું છે.
પ્રેસ ફ્રીડમ પર હુમલો આ જ હોય છે.
JUST IN: Journalist Aman Chopra @AmanChopra_ stopped by Ranchi Police from reporting ahead of protesting students march to Jharkhand assembly. Earlier OpIndia journalist @Keshavmalan93 was also stopped from reporting pic.twitter.com/UgQ1lFINkg
— OpIndia.com (@OpIndia_com) August 10, 2026
પરંતુ અહીં ભારતના ‘પ્રેસ ફ્રીડમ’ના ઠેકેદારોનું મૌન સૌથી વધુ બોલે છે. જ્યારે જંતર-મંતર પર મોદી સરકાર વિરુદ્ધ મહિનાઓ સુધી પ્રદર્શન ચાલતું હતું, ત્યારે પત્રકારો અને યુટ્યુબરોને ત્યાં જઈને રિપોર્ટિંગ કરવાની સંપૂર્ણ છૂટ હતી. કોઈને સરકાર વિરુદ્ધ બોલવાથી રોકવામાં આવ્યું નહીં. કોઈ પત્રકારને માત્ર એટલા માટે પોલીસ પકડીને લઈ ગઈ નહોતી કે તે પ્રદર્શનકારીઓ સાથે વાત કરી રહ્યો હતો. ઊલટું, એ પ્રદર્શનોનું કવરેજ કરીને મોદી સરકાર વિરુદ્ધ નેરેટિવ ચલાવવામાં આવ્યા અને તેને લોકશાહીનો અવાજ ગણાવવામાં આવ્યો!
આજે રાંચીમાં શું થઈ રહ્યું છે? અહીં વિદ્યાર્થીઓ કોઈ મુદ્દે સરકારને ગાળો આપવા માટે ભેગા થયા નથી, જેવું જંતર-મંતર પર થયું હતું. અહીં JPSC-JSSC ભરતીમાં ગેરરીતિ અંગે ગંભીર આક્ષેપો છે, તપાસ ચાલી રહી છે, પૂર્વ JPSC અધ્યક્ષની ધરપકડ થઈ છે અને વિદ્યાર્થીઓ પોતાના ભવિષ્ય અંગે જવાબ માગી રહ્યા છે. તેમની વાત રિપોર્ટ કરવા જનાર પત્રકારને પોલીસ અટકાવે છે, પૂછપરછ કરે છે અને FIRની નોટિસ આપે છે.
ફરક એટલો જ છે કે જંતર-મંતર પર સરકાર મોદીની હતી અને અહીં સરકાર હેમંત સોરેનની છે. અને એટલે હવે એ જ લોકો, એ જ સંસ્થાઓ અને એ જ ‘લિબરલ’ ગેંગ, જેને દર બે દિવસે ભારતમાં પ્રેસ ફ્રીડમ જોખમમાં દેખાય છે, રાંચીની આ ઘટના પર ચૂપ છે. એડિટર્સ ગિલ્ડથી લઈને સ્વઘોષિત પ્રેસ ફ્રીડમના રક્ષકો સુધી કોઈ હોહલ્લો નથી. કોઈ ‘ભારતમાં લોકશાહી ખતરામાં છે’ એવો એલાર્મ નથી. કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય રિપોર્ટમાં ભારતની છબી બગાડવાની ઉતાવળ નથી. કારણ કે આ વખતે સત્તામાં તેમના ટાર્ગેટ પર રહેલી ભાજપ સરકાર નથી.
આ જ તો સમગ્ર નાટક છે.
‘પ્રેસ ફ્રીડમ’ તેમના માટે સિદ્ધાંત નથી, રાજકીય હથિયાર છે. જ્યારે ભાજપ સત્તામાં હોય અને કોઈ પત્રકાર સરકારની ટીકા કરે ત્યારે તેને અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાનો સિપાહી બનાવી દેવામાં આવે છે. પરંતુ પોતાની રાજકીય વિચારસરણીને અનુકૂળ સરકાર સામે કોઈ પત્રકાર સવાલ કરે ત્યારે અચાનક પત્રકારની સુરક્ષા, તેની સ્વતંત્રતા અને તેની કામગીરી બધું ગૌણ બની જાય છે.
રાંચીમાં વિદ્યાર્થીઓ પર લાઠીચાર્જ અને પત્રકારો પર પોલીસ કાર્યવાહી બંને ઘટનાઓને અલગ-અલગ જોઈને વાત પૂરી થઈ જતી નથી. વિદ્યાર્થીઓ સરકાર પાસે જવાબ માગી રહ્યા હતા. પત્રકારો એ સવાલો દેશ સુધી પહોંચાડી રહ્યા હતા. સત્તાને બંનેમાંથી એક પણ બાબત પસંદ ન આવી. પરિણામે વિદ્યાર્થીઓ માટે લાઠી અને પત્રકારો માટે FIR.
જંતર-મંતર પર મોદી સરકાર સામે ચાલેલા પ્રદર્શનોનું કવરેજ લોકશાહી હતું તો રાંચીમાં હેમંત સોરેન સરકાર સામે વિદ્યાર્થીઓના આંદોલનનું કવરેજ પણ એટલું જ લોકશાહી છે. ત્યાં સરકાર વિરુદ્ધ બોલનારાઓને જગ્યા આપવી યોગ્ય હતી તો અહીં સરકાર વિરુદ્ધ ઊભેલા વિદ્યાર્થીઓની વાત લોકો સુધી પહોંચાડવી પણ પત્રકારની ફરજ છે.
પરંતુ ઝારખંડમાં હાલ જે દેખાઈ રહ્યું છે તે એ છે કે સરકારને વિદ્યાર્થીઓના સવાલોનો સામનો કરવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે અને તેમની વાત લોકો સુધી પહોંચે તે પણ પસંદ નથી. તેથી રસ્તા પર વિદ્યાર્થીઓ સામે પોલીસ છે અને કેમેરા સામે પણ પોલીસ છે.
અને બીજી તરફ, ‘મોદી તાનાશાહ’ કહીને દિવસ-રાત બૂમો પાડનારી આખી ગેંગ સાવ ચૂપ છે. આ મૌન માત્ર દંભ નથી બતાવતું. તે બતાવે છે કે આ લોકો માટે પ્રેસ ફ્રીડમનો અર્થ પત્રકારની સ્વતંત્રતા નહીં, પરંતુ પોતાની રાજકીય અનુકૂળતા છે.
રાંચીમાં અમન ચોપડા અને કેશવ માલાન સાથે જે બન્યું છે તેને સામાન્ય પોલીસ કાર્યવાહી માનીને આગળ વધી શકાય નહીં. સવાલ માત્ર બે પત્રકારોનો નથી. સવાલ એ છે કે કોઈ સરકારને પોતાના વિરોધમાં ઊભેલા વિદ્યાર્થીઓની વાત દુનિયા સુધી પહોંચતી પણ ગમતી ન હોય તો પછી લોકશાહી અને પ્રેસ ફ્રીડમના આખા ઉપદેશનો અર્થ શું રહી જાય છે? ઝારખંડ સરકાર પાસે વિદ્યાર્થીઓના સવાલોના જવાબ હોવા જોઈએ. પત્રકારો સામે FIR નહીં.
