મિશિગન યુનિવર્સિટીના ડૉ. નિકોલ બેડેરા દ્વારા એક ટ્વિટર થ્રેડ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ રહ્યો છે જેમાં તેઓ જાતીય સતામણી પીડિતો તેમજ ગુનેગારો અને તેમના રાજકીય વલણ વિશે પોતાના અભ્યાસ વિશે વાત કરે છે. જોની ડેપ-એમ્બર હર્ડ ટ્રાયલ એ એમના માટે ટ્રિગર હતું જેણે તેમને તેમના અવલોકનો વિશે લખવાનું શરૂ કરાવ્યુ હતું.
I conducted my dissertation work in a conservative state and there were *a lot* of conservative victims who insisted that I should believe *them* but not other women. One even emailed me a Jordan Peterson video to try to convince me to write a victim-blaming dissertation.
— Dr. Nicole Bedera (@NBedera) May 24, 2022
તેમણે એ દાવો કર્યો હતો કે કેવી રીતે ગુનેગારો તેમની રાજકીય માન્યતાઓના આધારે પીડિતોને સંપૂર્ણપણે પસંદ કરતા નથી, પરંતુ પીડિતોની અંદર, જેઓ રૂઢિચુસ્ત હતા તેઓ તેમને ‘અન્ય’ મહિલાઓ પર વિશ્વાસ ન કરવાનું કહેતા હતા. સામાન્ય ભાષામાં રીતે કહીએ તો, અમેરિકામાં ‘રૂઢિચુસ્ત’ રાજકીય પક્ષ એ જ છે જેના માટે ભારતમાં ‘જમણેરી’ અથવા ‘સંઘી’ શબ્દોનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોય છે.
These women are particularly likely to express anger at other women who speak out because they are “ruining *my* credibility.”
— Dr. Nicole Bedera (@NBedera) May 24, 2022
તેમણે પછી અવલોકન કર્યું કે આ મહિલાઓ (રૂઢિચુસ્ત, એટલે કે અમેરિકન ‘સંઘી’), અન્ય મહિલાઓ પ્રત્યે પોતાનો ગુસ્સો વ્યક્ત કરે છે જેઓ જ્યારે પણ બોલે છે ત્યારે ‘તેમની પોતાની વિશ્વસનીયતા ઘટાડે છે’.
રસપ્રદ અવલોકન આ પણ છે. ભારતમાં સ્થિતિ આનાથી તદ્દન વિપરીત છે. તમે જુઓ, 2018 માં ભારતમાં #MeToo ચળવળના પીક સમય દરમિયાન, આપણે ઘણી બધી ‘ઉદાર’ મહિલાઓ જોઈ, જેઓ પોતાને ‘નારીવાદી’ તરીકે ઓળખાવતા હતા અને મહિલાઓના અધિકારો માટે લડવાનો દાવો કરતાં હતા, તેઓ વાસ્તવમાં જાતીય સતામણી કરનાર આરોપી પુરુષોનો બચાવ કરવામાં મોખરે હતા.
ઑક્ટોબર 2017માં, એક વિદ્યાર્થીની દ્વારા ફેસબુક પર ભારતીય સંસ્થાઓમાં શિક્ષણશાસ્ત્રીઓની એક નિંદાકારક સૂચિ મૂકવામાં આવી હતી, જ્યાં તેણે સૂચિમાં ઉલ્લેખિત પ્રોફેસરો પર જાતીય સતામણીમાં સામેલ હોવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. તે સમયે, જાતીય સતામણી કરનારાઓના નામ આપવાના અને શરમજનક બનાવવાના ચેમ્પિયન, ડાબેરીઓએ આ લિસ્ટને કેવી રીતે નામ જાહેર કરવા અને શરમમાં મૂકવું એ ‘ચહેરાઓ કાળા કરવા’ છે તેવું સાબિત કરવા માટે ગામ પોતાના પર લીધું હતું અને તેઓ નામ અને શરમની આ સૂચિથી અસ્વસ્થ હતા.
આ નિવેદન પર JNUના ડાબેરી પ્રોફેસર આયેશા કિડવાઈ સહિત 12 સ્વયં ઘોષિત નારીવાદીઓ દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જેઓ માને છે કે તે JNUના વાઇસ ચાન્સેલર, નિવેદિતા મેનન સામે જાહેર તપાસનું નેતૃત્વ કરીને સમાંતર ન્યાયતંત્ર છે, જેઓ માને છે કે કાશ્મીર એ ભારતનો એક અભિન્ન અંગ નથી, વૃંદા ગ્રોવર, એડવોકેટ કે જેમણે આતંકવાદી યાકુબ મેમણ અને કવિતા ક્રિષ્નન (નક્સલ તરફી વિચારધારા ધરાવતા કાર્યકર જેમણે દિવાળીને બિન-ધાર્મિક તહેવાર તરીકે પસાર કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો) ને બચાવવા માટે રેલી કાઢી હતી.
પ્રોફેસરો, રાજકારણીઓ, વકીલો – તેઓ બધા એ આરોપીઓને જાહેર ન કરવા માટે ભેગા થયા હતા – કારણ કે તેઓ બધા બિન-જમણેરી રાજકીય વિચારધારાના હતા. હકીકતમાં, કઠુઆ બળાત્કાર અને હત્યા પીડિતાનો કેસ લડી રહેલા વકીલ દ્વારા કથિત રીતે બળાત્કાર કરવામાં આવેલી એક છોકરીએ અવાજ ઉઠાવ્યો ન હતો કારણ કે તેણે વિચાર્યું હતું કે તેના પર બળાત્કાર કરનાર વ્યક્તિને જાહેર કરવાથી ‘મોટા મિશનને નુકસાન થશે’. આ રીતે જોઈ શકાય છે કે ‘ડાબેરી-ઉદારવાદી’ પક્ષમાં, મહિલા અધિકારો અને નારીવાદના ધર્મયુદ્ધોમાં સડો કેટલો ઊંડો છે.
જાતીય સતામણી કરનાર આરોપી પુરુષો સાથે સહાનુભૂતિ
ડૉ. બેડેરા પછી પોતાના થ્રેડમાં વાત કરે છે કે કેવી રીતે ‘રૂઢિચુસ્ત’ મહિલાઓ આરોપી/ગુનેગારનો પક્ષ લેવાનું પસંદ કરે છે કારણ કે તેઓ ‘કૂલ દેખાવા’ માંગે છે. અથવા મહિલા તેના બળાત્કારના આરોપી પુત્રનો બચાવ કેવી રીતે કરશે એ જાણવા છતાય કે તે બળાત્કારી છે.
That type of femininity is very much on display right now. And the women who engage in it do get tangible rewards, even if they don’t get equality.
— Dr. Nicole Bedera (@NBedera) May 24, 2022
(Such as being the *one* victim a misogynist believes was *really* raped.)
મજાની વાત એ છે કે, ભારતમાં પણ આ જ રમત રમાય છે, સિવાય કે અહીં ‘રૂઢિચુસ્ત’ કે ‘સંઘી મહિલાઓ’ નહીં, પરંતુ ‘ઉદાર-ડાબેરી-નારીવાદી’ મહિલાઓ છે જેઓ પોતાના બળાત્કાર, જાતીય સતામણી કરનાર આરોપી પુરુષોની પડખે છે.
જ્યારે પીઢ પત્રકાર વિનોદ દુઆ પર જાતીય સતામણી કરવાનો આરોપ લાગ્યો ત્યારે તેમની પુત્રી, ‘કોમેડિયન’ અને બોલિવૂડ એન્ટરટેઈનર મલ્લિકા દુઆ તેમના બચાવ માટે તેમની પાછળ દોડી આવી હતી. પોતાના નિવેદનમાં, આરોપો લાગ્યા પછી તરત જ, પીડિતને સંબોધીને, મલ્લિકા દુઆએ પુનરોચ્ચાર કર્યો કે તે #MeToo ચળવળને સમર્થન આપે છે પરંતુ પીડિતાએ તેના પિતાને સંડોવતા વિવાદમાં “તેનું નામ ધસેડયું” હતું તે હકીકત પર ક્ષોભ વ્યક્ત કર્યો હતો.
પીડિતાએ તેનું નામ આપવા પ્રત્યે નારાજગી વ્યક્ત કર્યા પછી, મલ્લિકા દુઆએ એવા લોકો સાથે દુર્વ્યવહાર કરવાનું ચાલુ રાખ્યું જેઓ પીડિતાને અવાજ ઉઠાવવાનું કહેતા હતા. તેણે આ લોકોને ‘ભક્ત’ અને ‘RW ટ્રોલ્સ’ તરીકે ઓળખાવ્યા અને તેમને ‘f*ck off’ કરવાનું કહ્યું. તેણે પુનરોચ્ચાર કર્યો કે તે #MeToo ચળવળની સાથે છે. ‘ભક્તો’ અને ‘RW ટ્રોલ્સ’, સરળ ભાષામાં કહીએ તો, ભારત માટે ‘રૂઢિચુસ્ત’ સમકક્ષ છે. એક ઉદારવાદી, નારીવાદી સ્ત્રી ‘ભક્તો’ને વખોડે છે કારણ કે એક મહિલાએ (જે ખરેખર દૂર સુધી ‘ભક્ત’ ન હતી) મલ્લિકા દુઆના પિતા પર જાતીય સતામણી કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
મલ્લિકા દુઆએ પોતાના નિવેદનનો અંત એમ કહીને કર્યો હતો કે તે આ યુદ્ધમાં તેના પિતાની સાથે છે. આખરે, ડાબેરી પ્રચાર વેબસાઇટ ધ વાયર, જ્યાં તે સમયે વિનોદ દુઆ કાર્યરત હતા, તેણે પીડિત મહિલાનો સામનો કરવાનો ઇનકાર કર્યા પછી દુઆ સામેના જાતીય સતામણીના આરોપોની તપાસ કરવા માટે રચાયેલ તપાસ સમિતિને વિખેરી નાખી.
એક વર્ષ પછી, મલ્લિકા દુઆ પીડિતાને જ ખરાબ સાબિત કરતી જોવા મળી હતી. તેણે પોતાના પિતા પર જાતીય સતામણીનો આરોપ મૂકનાર મહિલાની ઝાટકણી કાઢી હતી. વિનોદ દુઆનું ગયા વર્ષે તેમની સામેના જાતીય સતામણીના આરોપોના કોઈ પણ પરિણામનો સામનો કર્યા વિના મૃત્યુ થયું હતું.
દુઆની જેમ, અન્ય એક નારીવાદી-ઉદારવાદી ફિલ્મ નિર્માતા નંદિતા દાસ પણ પોતાના પિતા જતીન દાસની સાથે ઊભી હતી, જેના પર જાતીય સતામણીનો આરોપ છે. જાણીતા સંરક્ષણવાદી નિશા બોરાએ 2004માં ડિનર દરમિયાન જતીન દાસ પર તેને પકડીને જબરદસ્તીથી ચુંબન કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. જ્યારે આ આરોપો સામે આવ્યા ત્યારે ઘણા લોકોએ નંદિતા દાસના મૌન પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા, જેમણે અગાઉ જાતીય સતામણી સામે મક્કમ વલણ રાખવાનું નિવેદન આપતા આપતા કહ્યું હતું કે એવા લોકો સાથે કામ ન કરવું કે જેઓ પર મહિલાઓ વિરુદ્ધ જાતીય ગેરવર્તણૂકનો આરોપ હોય.
જો કે, જ્યારે તેના પોતાના પિતા પર જાતીય સતામણીનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો, ત્યારે તેણે કહ્યું હતું કે ‘આંદોલન’ મંદ ન થાય તેની ખાતરી કરવા માટે આ આરોપો વિશે ખાતરી હોવી જોઈએ. તે પોતાના પિતાની તેના કથિત જાતીય વર્તણૂક માટે ટીકા કરવાથી દૂર રહી પરંતુ તેના બદલે તેને ‘આંદોલનને હળવું કરવા માટેના આરોપો’ તરીકે ગણાવીને તેની સાથે રહી હતી.
સંઘીઓ આને લાયક છે
આપણે માત્ર ગુનેગારો અને તેમની આસપાસની મહિલાઓ વિશે વાત કરી છે. પરંતુ પીડિતોનું શું. ઠીક છે, જ્યારે બિન-ડાબેરી મહિલા ભારતમાં દુરુપયોગ, ઉત્પીડનનો આરોપ મૂકે છે, ત્યારે આરોપોને કાં તો લગભગ હંમેશા મહિલા અધિકારોના સ્વ-ઘોષિત ચેમ્પિયન દ્વારા બરતરફ કરવામાં આવે છે અથવા તેઓ ‘તેઓ તેના લાયક છે’ તરીકે તેમને ન્યાયી ઠેરવવામાં આવે છે.
બિન-ડાબેરી મહિલાઓને ઓનલાઈન સતામણી અને બળાત્કાર અને જાનથી મારી નાખવાની ધમકીઓ મળી રહી છે અનેઅથવા બળાત્કાર અને દુર્વ્યવહારનો શિકાર પણ હોય છે. પરંતુ મેઇનસ્ટ્રીમ મીડિયા દ્વારા તેમના અવાજોને લગભગ હંમેશા અવગણવામાં આવે છે. સ્મૃતિ ઈરાની જેવા રાજનેતાઓ વિપક્ષી નેતાઓ તેમજ ‘પત્રકારો’ દ્વારા લૈંગિકતાના અપશબ્દો, ઠેકડીઓનું નિશાન બન્યા છે અને અમેઠીમાં ક્રાઉન પ્રિન્સ રાહુલ ગાંધીને હરાવ્યા પછી હુમલામાં વધારો જ થયો છે.
ભાગ્યે જ તમે જોશો કે ‘નારીવાદીઓ’ ઈરાની માટે ઉભા હોય અને તેમની સામેની આકસ્મિક રીતે લૈંગિક ટિપ્પણીઓ સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હોય. સ્મૃતિ ઈરાની તેના રસ્તામાં આવતા દુર્વ્યવહારને સંપૂર્ણપણે લાયક છે કારણ કે તે એક ‘સંઘી મહિલા’ છે. આ રીતે ડાબેરી-ઉદારવાદીઓ ભારતમાં ‘જમણેરીઓ’નું અમાનવીયીકરણ કરે છે.
સંભવ છે કે, ડાબેરીઓ દ્વારા પણ આ લેખની મજાક ઉડાવવામાં આવશે, કારણ કે તેમના માટે, ‘સંઘી’ મહિલાઓના જાતીય શોષણ સામે અવાજ ઉઠાવી શકતા નથી કારણ કે તેના પર માત્ર તેમનો જ એકાધિકાર છે. ત્યાં જ સમસ્યા રહેલી છે. ‘સંઘીઓ’ માટે સતામણી એ સતામણી હોય છે, જ્યારે ‘ઉદારવાદીઓ’ માટે ‘સંઘીઓ ‘ ‘ફાસીવાદી સમર્થક’ હોવા માટે આ સતામણીને લાયક છે.
