પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલા સંકટ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરોધને કારણે ઇંધણના ભાવ પર ભારે દબાણ વધી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં મોદી સરકારે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં માત્ર ₹3 પ્રતિ લિટરનો વધારો કર્યો છે. જોકે વિશ્વના અન્ય દેશોની સરખામણીએ આ વધારો અત્યંત મર્યાદિત માનવામાં આવે છે, છતાં કોંગ્રેસ પાર્ટી અને તેના નેતાઓ સતત મોદી સરકાર પર નિશાન સાધી રહ્યા છે.
કોંગ્રેસ પાર્ટીનો આરોપ છે કે પીએમ મોદીએ જનતા પર ભાર મૂક્યો છે. કોંગ્રેસે એવો પણ આરોપ લગાવ્યો કે આ નિર્ણય જાણીજોઈને વિધાનસભા ચૂંટણી પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી ટાળવામાં આવ્યો હતો.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે, “જનતા મોદી સરકારની ભૂલની કિંમત ચૂકવશે. ત્રણ રૂપિયાનો ઝટકો તો આવી ગયો, બાકી વસૂલાત હપ્તામાં થશે.” આ પહેલાં 28 એપ્રિલે તેમણે કહ્યું હતું કે, “ચૂંટણીની રાહત પૂરી, હવે મોંઘવારીની આગ આવશે! 29 એપ્રિલ પછી સાવધાન- પેટ્રોલ, ડીઝલ, બધું મોંઘું થશે.” તેમણે સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો કે જ્યારે તેલ સસ્તુ હતું ત્યારે નફો કમાયો અને હવે બોજ જનતા પર નાખી દીધો.
गलती मोदी सरकार की,
— Rahul Gandhi (@RahulGandhi) May 15, 2026
कीमत जनता चुकाएगी।
₹3 का झटका आ चुका,
बाकी वसूली क़िस्तों में की जाएगी।
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગેએ પણ આને ‘મોદી સરકાર દ્વારા સર્જાયેલ સંકટ’ ગણાવી નેતૃત્વની અછત અને અયોગ્યતાને જવાબદાર ઠેરવી. કોંગ્રેસના અન્ય નેતાઓ પણ આ જ સ્વરમાં નિવેદનો આપી રહ્યા છે. વિપક્ષના આવા હુમલાઓ ઇતિહાસને સુવિધા મુજબ ભૂલી જાય છે. આ સંદર્ભમાં UPA કાળની નાણાકીય ચાલાકી ફરી યાદ કરવી જરૂરી બની જાય છે, જેમાં દેશ પર લાખો કરોડ રૂપિયાની મુલતવી જવાબદારી લાદીને વાસ્તવિક ખોટ છુપાવવામાં આવી હતી.
રાજકોષીય ખોટ છુપાવવા ઑઇલ બોન્ડને બનાવાયા હતા હથિયાર
વિપક્ષના આ હુમલાઓ ઇતિહાસને ખૂબ જ સરળતાથી અવગણે છે. આ સંદર્ભમાં UPA કાળની એ ‘નાણાકીય છેતરપિંડી’ યાદ કરવી જરૂરી છે, જેણે દેશ પર લાખો કરોડ રૂપિયાનો બોજ નાખ્યો હતો. UPA સરકારે પેટ્રોલ, ડીઝલ, કેરોસિન અને LPG પર સબસિડી આપવા માટે તેલ કંપનીઓને વિશેષ ‘ઑઇલ બોન્ડ’ જારી કર્યા હતા. બજેટમાંથી સીધી સબસિડી આપવાની જગ્યાએ ડૉ. મનમોહન સિંઘ સરકારે તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને આ બોન્ડ સોંપ્યા, જે પછી દેશ માટે એક મોંઘું દેવું સાબિત થયું.
ગ્રાહકોને રાહત આપવાની જગ્યાએ UPAના આ ઑઇલ બોન્ડે અર્થવ્યવસ્થાને ભારે નુકસાન પહોંચાડ્યું અને દેવું ચૂકવવાનો સમગ્ર બોજ આવનારી સરકારો પર ધકેલી દીધો. તેની સામે મોદી સરકારે પેટ્રોલ-ડીઝલ પર ફરીથી અંધાધૂંધ સબસિડી આપવાનો રસ્તો અપનાવ્યો નથી, જેને નાણાકીય શિસ્તનું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે, ખાસ કરીને ત્યારે જ્યારે આખી દુનિયા વૈશ્વિક સંકટનો સામનો કરી રહી છે.
ભવિષ્યની પેઢી પર લદાયો ₹3 લાખ કરોડનો બોજ
2005થી 2010 વચ્ચે UPA સરકારે તેલ કંપનીઓને અંદાજે ₹1.48 લાખ કરોડના ઑઇલ બોન્ડ જારી કર્યા હતા. આ સામાન્ય દેવું નહોતું. બજેટમાંથી રોકડ સબસિડી આપવાની જગ્યાએ સરકારે લાંબાગાળાની સરકારી પ્રતિભૂતિઓ જારી કરી હતી.
આ બોન્ડની મુદત 15થી 20 વર્ષની હતી અને તેના પર 7થી 8.4 ટકા સુધી વ્યાજ આપવામાં આવતું હતું. કાગળો પર તો રાજકોષીય ખોટ ઓછી દેખાતી હતી, કારણ કે સબસિડી બજેટનો ભાગ નહોતી, પરંતુ વાસ્તવમાં આ ભવિષ્યના કરદાતાઓ સાથે છેતરપિંડી સમાન હતું.
UPA સરકારના આ વલણે અર્થવ્યવસ્થાને અનેક મોરચા પર નુકસાન પહોંચાડ્યું:
નાણાકીય ભ્રમ: UPA સરકારે ખોટ છુપાવીને લક્ષ્યાંકો હાંસલ થયાનું દર્શાવ્યું, જ્યારે કાચા તેલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 147 ડૉલર સુધી પહોંચી ગયો હતો. માત્ર વ્યાજની ચુકવણી જ બે દાયકામાં ₹1.70 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગઈ, જેના કારણે કુલ ચુકવણી (મૂળધન + વ્યાજ) ₹3 લાખ કરોડથી વધુ થઈ ગઈ.
વિકાસકાર્યોમાં ઘટાડો: સરકારને દર વર્ષે માત્ર વ્યાજ ચૂકવવા માટે જ ₹10,000 કરોડ અલગ રાખવા પડતા હતા. આ નાણાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, આરોગ્ય અથવા શિક્ષણ ક્ષેત્રે ખર્ચી શકાયાં હોત.
તેલ કંપનીઓની હાલત ખરાબ: તેલ કંપનીઓ પાસે રોકડની જગ્યાએ એવા બોન્ડ હતા, જેને તરત વાપરી શકાયા નહોતા. તેના કારણે રિફાઇનિંગ ક્ષમતા અને વિસ્તરણમાં રોકાણ કરવાની તેમની ક્ષમતા પર અસર પડી.
સબસિડી છતાં આસમાને પહોંચતા હતા ભાવ
સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આ બોન્ડથી સામાન્ય જનતાને કોઈ ખાસ રાહત મળી નહોતી. UPAના 10 વર્ષના શાસન દરમિયાન ભાવ સતત વધતા રહ્યા. 2004માં દિલ્હીમાં પેટ્રોલ ₹34 પ્રતિ લિટર હતું, જે 2014 સુધી ₹72ને પાર પહોંચી ગયું, એટલે કે 118 ટકા વધારો. ડીઝલ ₹22થી વધીને ₹55 સુધી પહોંચી ગયું, એટલે કે 155 ટકાથી વધુ વધારો. 2012માં તો એક જ ઝાટકામાં પેટ્રોલના ભાવ ₹8 વધારવામાં આવ્યા હતા.
મોદી સરકારે ચૂકવ્યું UPAનું ‘ક્રેડિટ કાર્ડ’ બિલ
UPA દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા મોટાભાગના ઑઇલ બોન્ડ 2014 પછી પરિપક્વ થયા. વાસ્તવિક ચુકવણીનો મોટો બોજ મોદી સરકારના ખભા પર આવ્યો. આ વર્ષે માર્ચ સુધી મોદી સરકારે આ બોન્ડમાં છેલ્લા હપ્તા ચૂકવીને અંદાજે ₹3.20 લાખ કરોડની કુલ જવાબદારી પૂર્ણ કરી છે. જ્યાં UPAએ ₹1.48 લાખ કરોડના બોન્ડ જારી કર્યા અને મૂળધન તરીકે માત્ર ₹13,764 કરોડ ચૂકવ્યા, ત્યાં ડૉ. મનમોહન સિંઘ સરકાર દ્વારા 2014 સુધી વ્યાજરૂપે ₹68,750 કરોડ ચૂકવવામાં આવ્યા હતા.
કુલ મળીને ₹1.48 લાખ કરોડના બોન્ડ માટે સરકારી ખજાનામાંથી ₹1.71 લાખ કરોડ માત્ર વ્યાજ તરીકે ચૂકવવામાં આવ્યા છે. 2014થી 2026 વચ્ચે મોદી સરકારે કુલ ₹2.36 લાખ કરોડ (મૂળધન + વ્યાજ) ચૂકવ્યા છે. આ કોઈ નાની સિદ્ધિ નહોતી. વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ ઓછા હોવા છતાં સરકારે એક્સાઇઝ ડ્યુટી ઘટાડીને તાત્કાલિક રાજકીય લાભ લેવાનો માર્ગ અપનાવ્યો નહીં અને તે આવકનો ઉપયોગ UPAના સમયના આ જૂના ઘા, ઑઇલ બોન્ડ ભરવા માટે કર્યો.
હાલની પડકારજનક સ્થિતિ અને વૈશ્વિક વાસ્તવિકતા
દિલ્હીમાં હાલમાં પેટ્રોલ ₹97.77 અને ડીઝલ ₹90.67 પ્રતિ લિટર છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 100 ડૉલર પાર કરીને 126 ડૉલર સુધી પહોંચી ગયો છે. પશ્ચિમ એશિયાના તણાવને કારણે વિશ્વના સમુદ્રી તેલ વેપારના ચોથા ભાગ પર અસર પડી છે. યુરોપથી લઈને ચીન અને જાપાન સુધી દરેક દેશ આ સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે. ભારત, જે પોતાની જરૂરિયાતનું 85 ટકા કાચું તેલ આયાત કરે છે, તે આ વૈશ્વિક વાસ્તવિકતાથી અલગ રહી શકે નહીં.
મોદી સરકારનો ફરીથી સબસિડીના જાળમાં ન ફસાવાનો નિર્ણય આર્થિક રીતે યોગ્ય માનવામાં આવે છે. 2014 અને 2016માં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવોને બજાર સાથે જોડવામાં આવ્યા પછી હવે સ્વચાલિત સમાયોજન થતું રહે છે, જેના કારણે તેલ કંપનીઓને ભારે ખોટનો સામનો કરવો પડતો નથી.
કોંગ્રેસની જૂની નીતિ ફરી ન અપનાવવી દેશ માટે ફાયદાકારક છે. UPAનો અનુભવ બતાવે છે કે નાણાકીય જવાબદારીઓને ભવિષ્ય માટે ધકેલી દેવી કોઈ રાહત નથી, પરંતુ વ્યાજ સાથે આવતો ‘મુલતવી દુખાવો’ છે. કોંગ્રેસ રાજકીય લાભ માટે ભૂતકાળને ભૂલી શકે, પરંતુ હકીકત એ છે કે UPAએ જે બિલ ઉધાર છોડ્યું હતું, તે મોદી સરકારે ચૂકવ્યું. દેશને આજના સંકટનો સામનો આજે જ કરવો પડશે, તેને ભવિષ્ય માટે ટાળી શકાય નહીં.
