23 જુલાઈ 2026ના રોજ મોડી રાત્રે 11:16 કલાકે ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત ‘ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટરે’ એક કડક નિર્દેશ બહાર પાડ્યો હતો. દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ના વિરોધ પ્રદર્શનો દરમિયાન ‘બીટચેટ’ (BitChat) નામના મેસેજિંગ એપ્લિકેશનનો બહોળા પ્રમાણમાં ઉપયોગ થવાના અહેવાલો સામે આવ્યા હતા. આ ઘટનાને પગલે ગ્લોબલ કોડ-હોસ્ટિંગ પ્લેટફોર્મ ગિટહબને (GitHub) તાત્કાલિક અસરથી ત્રણ કલાકની અંદર બીટચેટ એપ સાથે જોડાયેલી ત્રણ ચોક્કસ રિપોઝિટરીઝ પરનો એક્સેસ બંધ કરવાનો કડક આદેશ આપવામાં આવ્યો હતો.
આ સરકારી નોટિસ IT અધિનિયમ, 2000ની કલમ 79(3)(બી) અને IT નિયમો, 2021ના નિયમ 3(1)(ડી) હેઠળ જારી કરવામાં આવી હતી. આ નોટિસમાં બીટચેટના મુખ્ય સોર્સ કોડ, એન્ડ્રોઇડ એપ્લિકેશન અને તેની રિલીઝ ફાઇલો ધરાવતી રિપોઝિટરીઝને ચિહ્નિત કરવામાં આવી હતી. આ સાથે ગિટહબને કડક ચેતવણી આપવામાં આવી હતી કે જો તેઓ નિયત સમયમર્યાદામાં આ આદેશનું પાલન નહીં કરે તો તેનું મધ્યસ્થ (Intermediary) તરીકે મળતું ‘સેફ-હાર્બર’ પ્રોટેક્શન ગુમાવશે અને તેની સામે ફોજદારી ગુના હેઠળ કાનૂની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.
બીટચેટ એક એવી મેસેજિંગ એપ છે જે ઇન્ટરનેટ, મોબાઈલ નેટવર્ક કે કોઈ મુખ્ય સર્વર વગર માત્ર ‘બ્લૂટૂથ મેશ નેટવર્ક’ પર કામ કરે છે. આ એપમાં એકાઉન્ટ બનાવવા માટે ફોન નંબર કે કોઈ ઓળખ આપવાની જરૂર પડતી નથી, જેથી યુઝર્સ પોતાની ઓળખ છુપાવીને વાતચીત કરી શકે છે. આ વિશિષ્ટ ટેકનોલોજીના કારણે સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે મેસેજ કોણે મોકલ્યો, ક્યાંથી આવ્યો અને કોને મળ્યો તે શોધવું કે તપાસ કરવી ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે.
ગૃહ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર આ એપનું માળખું સરકારી તપાસથી બચવા અને ગુપ્ત રીતે ભેગા થવામાં મદદ કરે છે. જ્યારે દેશમાં જાહેર અશાંતિ કે રમખાણો વખતે ઇન્ટરનેટ બંધ કરવામાં આવે ત્યારે આ એપનો ઉપયોગ કરીને સરકારી પ્રતિબંધોને તોડી શકાય છે. આ સિવાય ગુપ્તચર સંસ્થાઓ મુજબ આવી એપનો ઉપયોગ ગેરકાયદેસર ભીડ ભેગી કરવા, હિંસક પ્રદર્શનો કરવા, અફવાઓ ફેલાવવા, કટ્ટરપંથ વધારવા તેમજ દેશવિરોધી કે ગુનાહિત કાવતરાં ઘડવા માટે થઈ શકે છે.
આ પ્રકારની પ્રવૃત્તિઓ ભારતની સાર્વભૌમત્વ, દેશની સુરક્ષા અને શાંતિ વ્યવસ્થા માટે મોટો ખતરો ઊભો કરે છે. કોઈ સેન્ટ્રલ સર્વર ન હોવાને કારણે પોલીસ કે તપાસ એજન્સીઓને યુઝર્સનો ડેટા કે મેસેજ રેકોર્ડ મળી શકતા નથી. આ તમામ ગંભીર જોખમોને ધ્યાનમાં રાખીને જ સરકારે ગિટહબને નોટિસ મળ્યાના 3 કલાકની અંદર કોઈપણ પુરાવા સાથે છેડછાડ કર્યા વગર આ એપ સાથે જોડાયેલી તમામ લિંક્સ (URLs) અને એક્સેસ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાનો કડક આદેશ આપ્યો હતો.
ગૂગલ કે એપ્પલને બદલે ગિટહબને જ આદેશ કેમ?
આ સરકારી આદેશ સામાન્ય રીતે મોબાઈલ એપ ડાઉનલોડ કરવા માટે વપરાતા ‘ગૂગલ પ્લે સ્ટોર’ કે ‘એપ્પલ એપ સ્ટોર’ને બદલે ‘ગિટહબ’ને એટલા માટે આપવામાં આવ્યો, કારણ કે બીટચેટ (BitChat) એપનું માળખું અલગ પ્રકારનું છે. ગિટહબ એ માઈક્રોસોફ્ટની માલિકીનું એક જાણીતું ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ છે, જ્યાં દુનિયાભરના કોમ્પ્યુટર પ્રોગ્રામર્સ પોતાના સોફ્ટવેર અને કોડ શેર કરે છે. ખાસ કરીને ‘ઓપન-સોર્સ’ સોફ્ટવેર માટે ગિટહબ વપરાય છે, જેનો કોડ કોઈપણ વ્યક્તિ મફતમાં જોઈ, ડાઉનલોડ કરી કે તેમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
ગિટહબ એ ‘ગિટ’ (Git) નામના ફ્રી અને ઓપન-સોર્સ સિસ્ટમ પર કામ કરે છે, જેને લિનક્સ (Linux) બનાવનાર લિનસ ટોર્વાલ્ડ્સે બનાવ્યું હતું. ડેવલપર્સ પોતાના કોડમાં થતા દરેક ફેરફારનો હિસાબ રાખવા માટે ‘ગિટ’નો ઉપયોગ કરે છે. જ્યારે ગિટહબ એ આ ‘ગિટ’ સિસ્ટમ પર બનેલી એક વ્યાપારી વેબસાઇટ છે. ગિટ સિસ્ટમનો ઉપયોગ ઇન્ટરનેટ વગર પણ થઈ શકે છે અને તેના માટે બીજા પ્લેટફોર્મ્સ પણ છે, પરંતુ દુનિયાભરમાં ગિટહબ જ સૌથી વધુ પ્રખ્યાત અને ઉપયોગમાં લેવાતું પ્લેટફોર્મ છે.
બીટચેટ સંપૂર્ણપણે ‘ઓપન-સોર્સ’ એપ હોવાથી તેનો મૂળ સોર્સ કોડ અને ફોનમાં સીધી ઇન્સ્ટોલ થઈ શકે તેવી એન્ડ્રોઇડ ફાઇલો ગિટહબ પર જ ઉપલબ્ધ હતી. આ જ કારણસર સરકારે આ ચોક્કસ કોડ સ્ટોરેજને (રિપોઝિટરીઝ) લક્ષ્ય બનાવીને ગિટહબને આદેશ આપ્યો, જેથી ભારતમાં સામાન્ય લોકો આ એપની મૂળ ટેકનોલોજી અને ડાઉનલોડ ફાઇલો સુધી સરળતાથી પહોંચી ન શકે.
બીટચેટ એપ શું છે?
બીટચેટ (BitChat) એ Xના ભૂતપૂર્વ વડા જેક ડોર્સીએ બનાવેલી એક ફ્રી અને ‘ઓપન-સોર્સ’ વિકેન્દ્રિત મેસેજિંગ એપ્લિકેશન છે. આ એપ યુઝર્સને સ્માર્ટફોનમાં પહેલેથી જ રહેલા ‘બ્લૂટૂથ’ ફિચરની મદદથી એકબીજાને મેસેજ મોકલવાની સુવિધા આપે છે. આ માટે કોઈ ઇન્ટરનેટ કનેક્શન કે કંપનીના સેન્ટ્રલ સર્વરની જરૂર પડતી નથી. આ એપને ચલાવવા માટે 4G, 5G કે વાઈ-ફાઈની પણ જરૂર નથી, તે માત્ર ‘બ્લૂટૂથ લો એનર્જી’ (BLE) ટેકનોલોજી પર કામ કરે છે.
my weekend project to learn about bluetooth mesh networks, relays and store and forward models, message encryption models, and a few other things.
— jack (@jack) July 6, 2025
bitchat: bluetooth mesh chat…IRC vibes.
TestFlight: https://t.co/P5zRRX0TB3
GitHub: https://t.co/Yphb3Izm0P pic.twitter.com/yxZxiMfMH2
આ એપ્લિકેશનને ખાસ કરીને એવી પરિસ્થિતિઓ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે જ્યાં લોકો મોટા પ્રમાણમાં એકઠા થયા હોય અને મોબાઈલ નેટવર્ક કે ઇન્ટરનેટ સેવાઓ અસ્થાયી રૂપે બંધ કરી દેવામાં આવી હોય. તેના ‘પીઅર-ટુ-પીઅર બ્લૂટૂથ મેશ’ સિસ્ટમમાં, જે દરેક ફોનમાં આ એપ ઇન્સ્ટોલ હોય તે ફોન એક જ સમયે મેસેજ મોકલનાર અને મેસેજ આગળ પહોંચાડનાર (રિલે સ્ટેશન) તરીકે કામ કરે છે.
જ્યારે કોઈ યુઝર મેસેજ ટાઈપ કરે છે ત્યારે તેનો ફોન 10થી 30 મીટરની નાની ત્રિજ્યામાં રહેલા અન્ય એવા ફોન્સને બ્લૂટૂથ દ્વારા મેસેજ મોકલે છે જે ફોનમાં એપ ઇન્સ્ટોલ હોય અને બ્લૂટૂથ ચાલુ હોય. ત્યારબાદ તે બીજા ફોન મેસેજને આગળના ફોન્સ તરફ મોકલે છે. આ રીતે એક પછી એક ફોન જોડાતા એક મજબૂત સાંકળ અથવા ‘મેશ નેટવર્ક’ બની જાય છે, જે હજારો લોકોની ભીડ સુધી સરળતાથી ફેલાઈ શકે છે.
આ સિસ્ટમમાં મેસેજ એક ફોનથી બીજા ફોનમાં સીધા જ પહોંચતા હોવાથી તે ક્યારેય મોબાઈલ ટાવર કે ઇન્ટરનેટ પર આધાર રાખતા નથી. આ કારણે ઇન્ટરનેટ શટડાઉન કે નેટવર્ક જામર જેવા સાધનો પણ આ મેસેજિંગને રોકી શકતા નથી. ભીડ જેટલી વધુ હશે અને જેટલા વધારે લોકો આ એપ ચલાવશે, આ નેટવર્ક તેટલું જ વધુ મજબૂત અને પહોંચ ધરાવતું બનશે.
CJP પ્રદર્શન દરમિયાન ઉપયોગ
નવી દિલ્હીના જંતર-મંતર ખાતે CJP પ્રદર્શનો દરમિયાન તાજેતરમાં મોબાઈલ ઇન્ટરનેટ અને નેટવર્ક જામર લગાવવામાં આવ્યા હતા. પરંતુ વિરોધ પ્રદર્શન હિંસક બન્યા પછી જ્યારે ઇન્ટરનેટ બંધ થઈ ગયું ત્યારે પ્રદર્શનકારીઓએ સંપર્કમાં રહેવા માટે બીટચેટ એપના ‘બ્લૂટૂથ મેશ’ નેટવર્કનો ઉપયોગ કરવાનું શરૂ કર્યું. આ એપના કારણે આંદોલનના આયોજકો નેટવર્ક વગર પણ લોકો સુધી સંદેશાઓ પહોંચાડી શકતા હતા, જેનાથી સરકારનો ઇન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ કરવાનો નિર્ણય નિષ્ફળ સાબિત થઈ રહ્યો હતો. આ અહેવાલો મળ્યા બાદ જ સરકારે એપ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
બીટચેટ એપ બનાવનાર જેક ડોર્સીએ ભારત સરકારના આ નિર્ણય સામે સખત વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર સરકારી નોટિસના સ્ક્રીનશોટ શેર કરતા તેમણે લખ્યું કે, “ભારત સરકારને બીટચેટ જેવી ટેકનોલોજી પસંદ નથી અને તે તેને બંધ કરવા માગે છે.”
the government of india does not like technologies like bitchat and wants it taken down pic.twitter.com/gjzMg1NGCi
— jack (@jack) July 24, 2026
ડિજિટલ અધિકારો માટે કામ કરતી સંસ્થા ‘ઇન્ટરનેટ ફ્રીડમ ફાઉન્ડેશન’ (IFF) એ આ સરકારી આદેશને અસંવિધાનિક અને આપખુદ ગણાવ્યો હતો. એક વિગતવાર નિવેદનમાં સંસ્થાએ આ આદેશની નિંદા કરતા જણાવ્યું કે, જંતર-મંતર પર હજારો આંદોલનકારીઓ એકઠા થયા છે, ત્યારે મોબાઈલ અને ઇન્ટરનેટ સેવાઓ બંધ કરવાથી તેઓ પોતાના પરિવાર અને મિત્રો સાથે સંપર્ક પણ કરી શકતા નથી.
