અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટના જસ્ટિસ યશવંત વર્માએ પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપી દીધું છે, જેનો ભારતના રાષ્ટ્રપતિએ સ્વીકાર કર્યો છે. જસ્ટિસ વર્મા વિરુદ્ધ ન્યાયિક તપાસ ચાલી રહી હતી અને સંસદ દ્વારા તેમને પદ પરથી હટાવવાની પ્રક્રિયા પણ શરૂ કરવાની તૈયારી હતી. તેમના સરકારી નિવાસસ્થાને આવેલા સ્ટોરરૂમમાં લાગેલી આગ દરમિયાન મોટી માત્રામાં રોકડ રકમ મળી આવી હતી, જેના કારણે તેઓ વિવાદમાં આવ્યા હતા અને તેમની સામે ગંભીર આરોપો લાગ્યા હતા.
જસ્ટિસ વર્માએ આ કેસની તપાસ માટે લોકસભા દ્વારા રચાયેલી ‘જજ ઇન્કવાયરી કમિટી’ સમક્ષ ચાલી રહેલી કાર્યવાહીમાંથી પણ પોતાનું નામ પાછું ખેંચી લીધું છે. તેમણે સમિતિને 13 પાનાંનો પત્ર લખીને પોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો છે. આ પત્રમાં તેમણે તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે અને દાવો કર્યો છે કે તેઓ નિર્દોષ છે. આ વિવાદિત ઘટના બાદ તેમણે નૈતિકતાના આધારે અથવા અન્ય કારણોસર રાજીનામું આપવાનો નિર્ણય લીધો હોવાનું જણાવ્યું છે.
પોતાના બચાવમાં જસ્ટિસ વર્માએ જણાવ્યું હતું કે જ્યારે તેમના ઘરે આગ લાગી ત્યારે તેઓ ત્યાં હાજર નહોતા. માર્ચ 2025માં હોળીની રજાઓ દરમિયાન તેઓ પોતાની પત્ની અને મિત્રો સાથે બહાર ફરવા ગયા હતા. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે 14 માર્ચના રોજ જ્યારે સ્ટોરરૂમમાં આગ લાગી અને કથિત રીતે પૈસા મળી આવ્યા, ત્યારે તેઓ નેટવર્ક વગરના કોઈ અંતરિયાળ વિસ્તારમાં હતા અને તેમને આ ઘટનાની જાણ બીજા દિવસે એટલે કે 15 માર્ચે થઈ હતી.
જસ્ટિસ વર્માએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે જ્યારે તેમના નિવાસસ્થાને આગ લાગી ત્યારે ત્યાં હાજર દિલ્હી ફાયર સર્વિસ અને દિલ્હી પોલીસના કેટલાક અધિકારીઓએ રોકડ રકમના વીડિયો અને ફોટા લીધા હતા, જેની તેમને તે સમયે જાણ કરવામાં આવી નહોતી. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે આ દ્રશ્યો સુપ્રીમ કોર્ટની વેબસાઈટ પર અપલોડ કરવામાં આવ્યા હતા અને મીડિયામાં આ સમગ્ર ઘટનાને ખૂબ જ સનસનીખેજ રીતે રજૂ કરવામાં આવી હતી, જેનાથી એવી છાપ ઊભી થઈ કે તે તમામ રોકડ રકમ તેમની પોતાની જ હતી.
‘સ્ટોરરૂમનો ઉપયોગ માત્ર સ્ટાફ અને નોકરો જ કરે છે…’
જસ્ટિસ વર્માએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે જે સ્ટોરરૂમમાં આગ લાગી હતી તે તેમના મુખ્ય નિવાસસ્થાનથી અલગ અને સ્ટાફ ક્વાર્ટરની નજીક આવેલો હતો. તેમના જણાવ્યા મુજબ આ રૂમ તેમના પરિવારના રહેણાંક વિસ્તાર અને ઑફિસથી દિવાલ દ્વારા અલગ પડેલો હતો. આ સ્ટોરરૂમ સુધી પહોંચવા માટે પાછળના દરવાજાનો ઉપયોગ થતો હતો, જ્યાં કોઈ સુરક્ષા ગાર્ડ તહેનાત નહોતા. તેથી ત્યાં કોઈપણ વ્યક્તિ સરળતાથી આવી-જઈ શકતી હતી.
તેમણે પત્રમાં લખ્યું છે કે આ સ્ટોરરૂમનો ઉપયોગ ઘરકામ કરતા માણસો અને મેન્ટેનન્સ સ્ટાફ દ્વારા જૂનું ફર્નિચર, બગીચાના સાધનો અને અન્ય ઘરવખરીનો સામાન રાખવા માટે થતો હતો. આ રૂમ મોટેભાગે ખુલ્લો જ રહેતો અને જો ક્યારેક તેને લોક કરવામાં આવે તો પણ તેની ચાવી જસ્ટિસ વર્મા પાસે રહેતી નહોતી. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે છેલ્લા બે વર્ષમાં તેઓ પોતે માત્ર ચાર-પાંચ વખત જ એ રૂમમાં ગયા હતા, તેથી ત્યાં રાખવામાં આવેલી વસ્તુઓ સાથે તેમનો કોઈ સીધો સંબંધ નથી.
જસ્ટિસ વર્માએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે સ્ટોરરૂમના દરવાજાની બિલકુલ સામે જ એક CCTV કેમેરો લાગેલો હતો, જેનું લાઈવ રેકોર્ડિંગ ગાર્ડરૂમમાં થતું હતું અને તેનું રેકોર્ડિંગ પણ એવા ઉપકરણોમાં થતું જે તેમના નિયંત્રણમાં નહોતા. તેમણે તર્ક આપ્યો કે CRPFના જવાનો અને તેમના અંગત સુરક્ષા અધિકારીઓ અન્ય વિભાગોને રિપોર્ટ કરતા હતા, તેથી સમગ્ર સુરક્ષા વ્યવસ્થા તેમના હાથમાં નહોતી. આવી સ્થિતિમાં સુરક્ષા કર્મચારીઓની નજર હેઠળના સ્થળે કોઈ રોકડ છુપાવે તે વાત તર્કહીન છે.
વધુમાં તેમણે દલીલ કરી હતી કે તેમના 13 વર્ષથી વધુ લાંબા ન્યાયિક કાર્યકાળમાં ક્યારેય આવા આરોપો લાગ્યા નથી. તેમણે અસંતોષ વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે ઇન-હાઉસ કમિટીના સાક્ષીઓની ઉલટતપાસ કરવાની તેમને તક આપવામાં આવી નથી, તેથી કમિટીના પ્રારંભિક અહેવાલને પુરાવા તરીકે ગણવો જોઈએ નહીં. આ રીતે તેમણે પોતાની સામેની તપાસ પ્રક્રિયા અને તેના તારણો સામે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા.
જસ્ટિસ વર્માએ આક્ષેપ કર્યો હતો કે તેમની સામેની તમામ તપાસ માત્ર ધારણાઓ અને અપ્રત્યક્ષ સંકેતો પર આધારિત રહી છે, જેમાં તેમને એવી હકીકતો ખોટી સાબિત કરવા દબાણ કરવામાં આવ્યું જે ક્યારેય સાબિત જ નહોતી થઈ. તેમણે જણાવ્યું કે આ પ્રક્રિયાને કારણે પુરાવા રજૂ કરવાની જવાબદારી ઉલટી થઈ ગઈ છે. એટલે કે, તપાસ સંસ્થાએ ગુનો સાબિત કરવાને બદલે તેમણે પોતે નિર્દોષ હોવાનું અને જે બાબતો બની જ નથી તેને સાબિત કરવાનું અઘરું કામ કરવું પડી રહ્યું છે.
તેમણે વધુમાં એવી દલીલ કરી કે આ આરોપોનો અર્થ એવો થાય છે કે મકાનમાં રહેનાર વ્યક્તિએ મિલકતના દરેક ખૂણા માટે જવાબદાર રહેવું જોઈએ. પછી ભલે તે વસ્તુ તેની જાણકારી વગર કે તેની મરજી વિરુદ્ધ ત્યાં રાખવામાં આવી હોય, તોપણ તેના માટે રહેવાસીને જ જવાબદાર ઠેરવવામાં આવી રહ્યો છે. તેમના મતે મિલકતના કોઈપણ ભાગમાંથી કંઈ પણ વાંધાજનક મળી આવે તો તેની નૈતિક અને કાયદાકીય જવાબદારી માલિક પર નાખવી એ અતાર્કિક અને અન્યાયી છે.
જસ્ટિસ વર્માએ વધુમાં આગ્રહપૂર્વક જણાવ્યું કે તપાસ દરમિયાન તેમની વિરુદ્ધની વિગતોનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો, જ્યારે તેમના પક્ષમાં હોય તેવી બાબતોને સંપૂર્ણપણે અવગણવામાં આવી હતી. તેમણે ખાસ નોંધ્યું કે કુલ 54 સાક્ષીઓમાંથી 27 સાક્ષીઓ, જે કદાચ તેમના બચાવમાં હોઈ શકતા હતા, તેમને તપાસ પ્રક્રિયામાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા હતા. આ રીતે તેમણે તપાસ સમિતિ પર પક્ષપાતી વલણ રાખવાનો ગંભીર આરોપ લગાવ્યો હતો.
તેમણે જાહેર કર્યું કે જે પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા છે તે તેમના પર લાગેલા ત્રણેય આરોપોમાંથી એક પણ આરોપ પ્રથમ દૃષ્ટિએ સાબિત કરવા માટે પૂરતા નથી. તેમણે દલીલ કરી કે જ્યારે કોઈ ન્યાયાધીશને પદ પરથી હટાવવા જેવી ગંભીર કાર્યવાહી ચાલતી હોય, ત્યારે આરોપ લગાવનારે પહેલાં વિશ્વસનીય પુરાવાઓ દ્વારા પાયાનો કેસ સાબિત કરવો પડે. આ કિસ્સામાં તપાસ સમિતિ એ સ્તરના પુરાવા રજૂ કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે, તેમ છતાં તેમની પાસેથી સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી રહી છે.
જસ્ટિસ વર્માએ ધ્યાન દોર્યું હતું કે અગાઉની તપાસ સમિતિઓના મતે ન્યાયાધીશ વિરુદ્ધની તપાસમાં પુરાવાનું સ્તર ફોજદારી ટ્રાયલ જેવું હોવું જોઈએ, એટલે કે આરોપ ‘શંકાથી પર’ સાબિત થવો જોઈએ. તેમણે દલીલ કરી હતી કે હાલના રેકોર્ડનું વિશ્લેષણ કરવાથી આ કાર્યવાહી રદ થઈ જવી જોઈતી હતી, તેના બદલે તેમની પાસેથી બચાવના પુરાવાઓની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે જે યોગ્ય નથી.
‘શું તે અસલી ભારતીય ચલણ હતું? CCTV ફૂટેજ કેમ બનાવવામાં આવ્યા ન હતા’
વધુમાં તેમણે એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો હતો કે સ્ટોરરૂમમાંથી મળેલી રકમ અસલી ભારતીય ચલણ હતી કે કેમ તેનો કોઈ પુરાવો રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી. તેમણે CCTV ફૂટેજ ગાયબ હોવા સામે પણ શંકા વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે ફોરેન્સિક રિપોર્ટમાં ડેટા એક્સેસ ન થઈ શકવાની વાત શંકાસ્પદ છે. ઉલટતપાસ દરમિયાન નિષ્ણાતે સ્વીકાર્યું હતું કે ફોરેન્સિક તપાસ માટે મુખ્ય ડીવીઆર (DVR) ક્યારેય મોકલવામાં આવ્યું જ નહોતું.
જસ્ટિસ વર્માએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે જો એવો કોઈ પુરાવો ન હોય કે જે-તે સમયે તે મિલકત અથવા સ્ટોરરૂમ તેમના સીધા નિયંત્રણ કે સુરક્ષા હેઠળ હતો, તો તેની માલિકી કે જવાબદારી તેમની ગણી શકાય નહીં. તેમણે ભારપૂર્વક કહ્યું કે આ પાયાના પુરાવાના અભાવે તેમની સામેના તમામ આરોપો પાયાવિહોણા સાબિત થાય છે અને કાયદાકીય રીતે ટકી શકે તેમ નથી.
તેમની સામે એવો પણ આરોપ હતો કે આગ ઓલવાયા પછી અને તપાસ શરૂ થાય તે પહેલાં તેમણે પુરાવાઓ સાથે છેડછાડ થવા દીધી અથવા તેને સુરક્ષિત રાખવાના પગલાં લીધાં નહીં. આના જવાબમાં વર્માએ દલીલ કરી હતી કે રજૂ કરાયેલા પુરાવા આનાથી વિપરીત છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે દિલ્હી ફાયર સર્વિસ અને દિલ્હી પોલીસે પોતે જ તે રોકડની જાણ ન કરવાનો કે તેને જપ્ત ન કરવાનો સ્વતંત્ર નિર્ણય લીધો હતો અને આ બધું તેમને ઘટનાની જાણ થઈ તેના ઘણા સમય પહેલાં બની ગયું હતું.
જસ્ટિસ વર્માએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે તેમના પર ‘ચોરીછૂપીથી ખુલાસો’ કરવાનો અથવા રોકડની હાજરીનો ‘ઇનકાર’ કરવાનો જે આરોપ છે તે ખોટો છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે 22 માર્ચ 2025ના રોજ આપેલા લેખિત જવાબમાં તેમણે ક્યારેય રોકડ મળી હોવાનો ઇનકાર કર્યો નહોતો. તેમણે માત્ર એટલું જ કહ્યું હતું કે તે પૈસા તેમના કે તેમના પરિવારના નથી, તેમને તેની હાજરીની કોઈ જાણ નહોતી અને અધિકારીઓના ગયા પછી કોઈએ તે રોકડ જોઈ હોવાનું જણાવ્યું નથી. તેમની આ રજૂઆત શરૂઆતથી અત્યાર સુધી એક સમાન રહી છે.
અંતમાં જસ્ટિસ વર્માએ આ તપાસ પ્રક્રિયામાંથી પોતાનું નામ પાછું ખેંચતા ખૂબ જ દુઃખ વ્યક્ત કર્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું કે તેઓ અત્યંત ભારે હૈયે આ નિર્ણય લઈ રહ્યા છે અને તેમને આશા છે કે ભવિષ્યમાં ઇતિહાસ એ વાતની નોંધ લેશે કે એક હાઇકોર્ટના સીટિંગ જજ સાથે આ આખી ઘટના દરમિયાન કેટલો અન્યાયી વ્યવહાર કરવામાં આવ્યો હતો. આ સાથે જ તેમણે સંસદીય તપાસ સમિતિ સમક્ષની કાર્યવાહીનો અંત આણ્યો હતો.
શું હતો સમગ્ર મામલો?
આ સમગ્ર કેસની શરૂઆત 14 માર્ચ 2025ના રોજ થઈ હતી, જ્યારે નવી દિલ્હીમાં તુગલક ક્રેસન્ટ ખાતે આવેલા જસ્ટિસ વર્માના સરકારી બંગલાના સ્ટોરરૂમમાં આગ લાગી હતી. તે સમયે તેઓ દિલ્હી હાઇકોર્ટમાં કાર્યરત હતા. આગ બુઝાવવા પહોંચેલા ફાયર ફાઈટરો અને પોલીસ અધિકારીઓએ ત્યાં ફ્લોર પર ₹500ની નોટોના થપ્પા વેરવિખેર જોયા હતા, જેમાંથી કેટલીક નોટો બળી ગઈ હતી તો કેટલીક અડધી બળેલી હાલતમાં હતી. તપાસ સમિતિ સમક્ષ અધિકારીઓએ પુષ્ટિ કરી હતી કે આ રોકડ ન્યાયાધીશના નિયંત્રણ હેઠળના રૂમમાંથી જ મળી આવી હતી.
આ ઘટના બાદ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા એક આંતરિક (ઇન-હાઉસ) પેનલની રચના કરવામાં આવી હતી. આ પેનલે તારણ કાઢ્યું હતું કે સ્ટોરરૂમમાંથી ખરેખર રોકડ મળી આવી હતી અને તે રૂમ પર જસ્ટિસ વર્માનું ‘પરોક્ષ અથવા સક્રિય નિયંત્રણ’ હતું. માર્ચ 2025ના અંતમાં તેમની તાત્કાલિક બદલી તેમના મૂળ રાજ્યની અલ્હાબાદ હાઇકોર્ટમાં કરી દેવામાં આવી હતી. તેમણે 5 એપ્રિલ 2025ના રોજ ત્યાં પદના શપથ લીધા હતા, પરંતુ તેમને કોઈ ન્યાયિક કાર્ય સોંપવામાં આવ્યું નહોતું.
મે 2025માં જસ્ટિસ વર્માએ રાજીનામું આપવાનો ઇનકાર કર્યો ત્યારે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશે (CJI) તેમને પદ પરથી હટાવવાની ભલામણ કરી હતી. ઑગસ્ટ 2025માં 140થી વધુ સાંસદોની સહી સાથેનો મહાભિયોગ પ્રસ્તાવ લોકસભાના સ્પીકર ઓમ બિરલા દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો. આ ગંભીર આરોપોની તપાસ કરવા માટે ત્રણ સભ્યોની તપાસ સમિતિની રચના કરવામાં આવી હતી, જેથી તેમને પદ પરથી હટાવવાની કાયદાકીય પ્રક્રિયા આગળ વધારી શકાય.
જસ્ટિસ વર્માએ આ હટાવવાની પ્રક્રિયાને સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડકારી હતી, પરંતુ કોર્ટે તેમની અરજી ફગાવી દઈ સંસદ માટે કાર્યવાહીનો માર્ગ મોકળો કર્યો હતો. ભારતીય બંધારણીય નિયમો મુજબ જો સંસદ દ્વારા તેમને પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા હોત તો તેઓ પેન્શન અને અન્ય નિવૃત્તિના લાભો ગુમાવી બેસત. હવે સ્વેચ્છાએ રાજીનામું આપી દેવાને કારણે એવી અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે કે તેઓ આ તમામ આર્થિક લાભો મેળવવા માટે પાત્ર રહેશે.
આ આર્ટીકલ મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલો છે, મૂળ આર્ટીકલ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો.
