અમેરિકામાં કામ કરતા ભારતીય IT પ્રોફેશનલ્સ માટે 8 ઑક્ટોબરે એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે ઈન્ફોસિસ, ટાટા કન્સલ્ટન્સી સર્વિસ (TCS), વિપ્રો, HCL ટેક, કોંગનીઝન્ટ અને કેપજેમિની જેવી કંપનીઓ માટે ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાની PERM પ્રક્રિયા સસ્પેન્ડ કરી છે. આ યાદીમાં અમેરિકાની ટેક કંપનીઓ માઈક્રોસોફ્ટ અને અડોબનો પણ સમાવેશ થાય છે.
અમેરિકાના શ્રમ વિભાગે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કંપનીઓ સાથે સંબંધિત નવી PERM અરજીઓ સ્વીકારવામાં નહીં આવે અને અગાઉથી પેન્ડિંગ અરજીઓ પર પણ આગળની કાર્યવાહી કરવામાં નહીં આવે. આ નિર્ણયની સીધી અસર ખાસ કરીને એવા ભારતીય કર્મચારીઓ પર પડી શકે છે જેઓ અમેરિકામાં નોકરીની મદદથી કાયમી નિવાસ મેળવવા માગે છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો આરોપ છે કે કેટલીક કંપનીઓ વિદેશી કર્મચારીઓની ભરતી માટેની વ્યવસ્થાનો દુરુપયોગ કરી રહી છે.
અમેરિકન અધિકારીઓના મતે, કેટલીક કંપનીઓ અમેરિકન કર્મચારીઓની જગ્યાએ ઓછા પગારે વિદેશી કર્મચારીઓને રાખે છે, જેના કારણે સ્થાનિક લોકોને નોકરીની તકો અને વેતન પર અસર થાય છે. અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સે પણ આ મુદ્દે કંપનીઓની ટીકા કરી હતી. જોકે, અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે આ સરકાર દ્વારા મૂકવામાં આવેલા આરોપો છે. આનો અર્થ એ નથી કે આ કંપનીઓના દરેક વિદેશી કર્મચારીએ કોઈ ગેરરીતિ કરી છે કે દરેક ભરતી ગેરકાયદેસર હતી.
પરમેનન્ટ લેબર સર્ટિફિકેટએ (PERM) અમેરિકાના શ્રમ વિભાગની એક એવી પ્રક્રિયા છે, જેનો ઉપયોગ કંપનીઓ વિદેશી કર્મચારીને કાયમી નોકરી માટે સ્પોન્સર કરતી વખતે કરે છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા કંપનીએ એવું સાબિત કરવું પડે છે કે તે નોકરી માટે કોઈ લાયક અને ઉપલબ્ધ અમેરિકન નાગરિક મળતો નથી, તેમજ વિદેશી કર્મચારીને રાખવાથી સ્થાનિક કર્મચારીઓના વેતન કે કામ કરવાની શરતો પર કોઈ માઠી અસર પડતી નથી.
રોજગાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાની સફરમાં PERM એ સૌથી પહેલો અને ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ તબક્કો છે. જો આ પ્રક્રિયા જ અટકી જાય અથવા તેના પર રોક લાગે તો વિદેશી કર્મચારીઓ માટે અમેરિકામાં કાયમી નિવાસ મેળવવાનો આખો માર્ગ મુશ્કેલ અને અનિશ્ચિત બની જાય છે.
ગ્રીન કાર્ડ અને H-1B વિઝા બંને અલગ
ગ્રીન કાર્ડ અને H-1B વિઝા વચ્ચે મુખ્ય તફાવત એ છે કે H-1B એ માત્ર અમુક સમય માટે અમેરિકામાં કામ કરવાના વર્ક વિઝા (નોન-ઇમિગ્રન્ટ વિઝા) છે, જ્યારે ગ્રીન કાર્ડ એ અમેરિકામાં કાયદેસર રીતે કાયમી નિવાસ (Permanent Residency) મેળવવાનો દરજ્જો છે. H-1B વિઝાધારક કુશળ કર્મચારીઓ મર્યાદિત સમય માટે જ ત્યાં રહી શકે છે, પરંતુ ગ્રીન કાર્ડ મળ્યા પછી વ્યક્તિ કાયમી ધોરણે અમેરિકામાં વસી શકે છે.
સામાન્ય રીતે H-1B વિઝા પર અમેરિકા ગયેલા કર્મચારીઓ લાંબાગાળે પોતાની કંપની દ્વારા ગ્રીન કાર્ડ માટેની પ્રક્રિયા શરૂ કરાવતા હોય છે. આ કાયમી નિવાસ મેળવવાની પ્રક્રિયામાં PERM જેવી પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ થાય છે. ટૂંકમાં કહીએ તો H-1B એ અમેરિકામાં નોકરી ચાલુ રાખવાનું સાધન છે, જ્યારે ગ્રીન કાર્ડ ત્યાં કાયમી વસવાટ કરવાનો કાનૂની અધિકાર છે.
જોકે આ નિર્ણયનો અર્થ એવો નથી કે ઈન્ફોસિસ, TCS, વિપ્રો કે HCL જેવી કંપનીઓમાં કામ કરતા તમામ ભારતીય કર્મચારીઓના H-1B વિઝા રદ થઈ ગયા છે. આ નવો નિયમ મુખ્યત્વે આ કંપનીઓ સાથે જોડાયેલી ગ્રીન કાર્ડ માટેની PERM અરજીઓ પર જ રોક લગાવે છે.
તેથી, જે કર્મચારીઓ હાલમાં માન્ય H-1B વિઝા પર અમેરિકામાં નોકરી કરી રહ્યા છે, તેમને માત્ર આ જાહેરાતના કારણે તરત જ દેશ છોડવો પડે એવું નથી. જોકે, દરેક વ્યક્તિની વિઝાની સ્થિતિ, તેમની અરજી કયા તબક્કે છે અને અન્ય કાનૂની શરતો અલગ-અલગ હોય શકે છે, જેથી વ્યક્તિગત પરિસ્થિતિ મુજબ અસર બદલાઈ શકે છે.
ભારતીય કર્મચારીઓ પર થનારી અસર
આ નિર્ણયથી ભારતીય કર્મચારીઓને ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાની પ્રક્રિયામાં ભારે વિલંબનો સામનો કરવો પડશે. જે કર્મચારીઓએ પોતાની કંપની મારફતે PERM અરજી કરવાની તૈયારી કરી હતી, તેઓ હાલ આ રોકને કારણે નવી અરજી દાખલ કરી શકશે નહીં. સાથે જ, જે લોકોની અરજીઓ પહેલેથી જ પેન્ડિંગ છે, તેમની પ્રક્રિયા પણ અટકી જશે, જેના કારણે કાયમી નિવાસ મેળવવાની આખી પ્રક્રિયા લાંબી અને અનિશ્ચિત બની જશે.
આ અનિશ્ચિતતા ખાસ કરીને એવા લોકો માટે મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરે છે જેઓ લાંબા સમયથી અમેરિકામાં રહે છે અને પરિવાર સાથે ત્યાં કાયમી વસવાટ કરવાનું આયોજન કરી રહ્યા છે. સામાન્ય રીતે H-1B વિઝા પર કામ કરવાની મર્યાદા 6 વર્ષ સુધીની હોય છે, જોકે ચોક્કસ શરતો હેઠળ તેમાં એક્સ્ટેન્શન મળી શકે છે. જો ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયા સમયસર ચાલે તો કર્મચારીઓ 6 વર્ષ પછી પણ વિઝા લંબાવી શકે છે.
પરંતુ PERM પ્રક્રિયા અટકી જવાના કારણે સમયનું આયોજન બગડી શકે છે. ખાસ કરીને જે કર્મચારીઓના H-1B વિઝાના અંતિમ વર્ષો ચાલી રહ્યા છે. જોકે આ રોક લાગવાથી દરેક કર્મચારીનું H-1B એક્સ્ટેન્શન બંધ થવાનું નથી, તેથી H-1B એક્સ્ટેન્શન માટે તો અરજી કરી જ શકાય છે.
ભારતીય કર્મચારીઓ માટે અમેરિકામાં ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાનો માર્ગ પહેલેથી જ ખૂબ જ મુશ્કેલ અને લાંબો છે. અમેરિકામાં રોજગાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડ માટે અરજીઓની ભારે સંખ્યા, વાર્ષિક મર્યાદાઓ અને દરેક દેશ માટે લાગુ પડતા નિયમો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ મર્યાદાઓને કારણે ભારતીય અરજદારોએ વર્ષો સુધી લાંબી રાહ જોવી પડે છે.
હવે જો કંપની મારફતે થતી PERM પ્રક્રિયા પણ અટકી જાય તો જે કર્મચારીઓ આ કાયમી વસવાટના માર્ગ પર આગળ વધવા માંગતા હતા તેમની મુશ્કેલીઓ અનેકગણી વધી જાય છે. અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે PERM પરની રોક અને ગ્રીન કાર્ડની વાર્ષિક મર્યાદાઓ બંને અલગ મુદ્દા છે, પરંતુ આ બંને ભેગા મળીને કર્મચારીના સમગ્ર ઇમિગ્રેશન સમયપત્રકને બગાડી શકે છે.
આવી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાં કર્મચારીઓ પાસે ગ્રીન કાર્ડ મેળવવાના બીજા રસ્તા પણ છે. કેટલાક ખાસ કિસ્સાઓમાં અન્ય વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હોય શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, અસાધારણ ક્ષમતા કે પ્રતિભા ધરાવતા કેટલાક લોકો EB-1A કેટેગરી હેઠળ અરજી કરી શકે છે, જ્યારે ચોક્કસ ઉચ્ચ લાયકાત ધરાવતા લોકો EB-2 નેશનલ ઇન્ટરેસ્ટ વેવર (NIW) જેવા વિકલ્પ માટે પાત્ર બની શકે છે.
આ ઉપરાંત પરિવાર આધારિત ગ્રીન કાર્ડની વ્યવસ્થા પણ અલગ હોય છે. પરંતુ આ દરેક વિકલ્પ માટે પાત્રતા, પૂરતા પુરાવા અને અલગ કાનૂની શરતો હોય છે. તેથી, માત્ર PERM પર રોક લાગવાથી દરેક કર્મચારી આ રસ્તાઓથી ગ્રીન કાર્ડ મેળવી શકે તેવું શક્ય નથી.
આ નવાં પગલાંથી માત્ર કર્મચારીઓને જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાની ટેક કંપનીઓને પણ મોટું નુકસાન થઈ શકે છે. આ મુદ્દે નિષ્ણાતોએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે કે જો કુશળ વિદેશી પ્રોફેશનલ્સ માટે અમેરિકામાં કાયમી વસવાટનો માર્ગ વધુ જટિલ કે અસુરક્ષિત બને તો ઘણી પ્રતિભાશાળી વ્યક્તિઓ કેનેડા, યુરોપ કે અન્ય દેશોમાં નોકરીની ઉજ્જવળ તકો શોધી શકે છે.
અમેરિકાની ટેક કંપનીઓને વૈશ્વિક સ્તરે ઉત્તમ કુશળ કર્મચારીઓની સતત જરૂર રહે છે. તેથી, વિદેશી કર્મચારીઓની ભરતી અને કાયમી વસવાટની પ્રક્રિયા પર કડક નિયંત્રણો મૂકવાથી લાંબાગાળે વૈશ્વિક સ્તરે ભરતીની સ્પર્ધા અને પ્રતિભાને જાળવી રાખવા પર માઠી અસર પડી શકે છે.
ભારત સિવાય પણ અન્ય દેશોની કંપનીઓ પર રોક
નોંધનીય છે કે આ રોક માત્ર ભારતીય કંપનીઓ સામે જ નથી, પરંતુ તેમાં ફ્રાન્સની કેપ જેમિની અને અમેરિકાની દિગ્ગજ કંપનીઓ માઈક્રોસોફ્ટ તથા એડોબનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પગલું કોઈ એક દેશ કે કંપની પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ અમેરિકામાં વિદેશી કર્મચારીઓની ભરતી અને તેમને કાયમી નિવાસ માટે સ્પોન્સર કરવાની આખી વ્યવસ્થા પર ચાલી રહેલી વ્યાપક તપાસનો એક ભાગ છે. જોકે, ભારતીય IT કંપનીઓમાં મોટી સંખ્યામાં ભારતીય પ્રોફેશનલ્સ કામ કરતા હોવાથી આ નિર્ણય ભારતના નાગરિકો માટે વિશેષ મહત્વનો અને ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
જોકે આ રોકનો એવો બિલકુલ અર્થ નથી કે આ ભારતીય IT કંપનીઓનું અમેરિકામાં ચાલતું તમામ કામકાજ બંધ થઈ જશે કે તમામ વિદેશી કર્મચારીઓને નોકરીમાંથી કાઢી મૂકવા પડશે. કંપનીઓ પોતાનો બિઝનેસ ચાલુ રાખી શકશે, પરંતુ તેમની તાત્કાલિક અસર કેટલી થશે તે તેમની કર્મચારીઓની સ્થિતિ, સ્થાનિક ભરતી અને વિઝા પરની નિર્ભરતા પર આધાર રાખશે.
હાલમાં આ નિર્ણયને કોઈ કાયમી પ્રતિબંધ તરીકે નહીં પણ સસ્પેન્શન સ્વરૂપે લાગુ કરવામાં આવ્યો છે. આ રોક કેટલો સમય ચાલશે, કંપનીઓ કાયદાકીય માર્ગે તેને પડકારી શકશે કે નહીં અને ભવિષ્યમાં કયા નવા નિયમો હેઠળ આ પ્રક્રિયા ફરી શરૂ થશે, તે આગામી સમયના સત્તાવાર નિર્ણયો પર આધાર રાખશે.
આ પરિસ્થિતિમાં ભારતીય કર્મચારીઓએ સૌથી પહેલાં પોતાના HR વિભાગ અને ઇમિગ્રેશન વકીલની મદદથી પોતાની અરજી કયા તબક્કે છે તેની ચોક્કસ તપાસ કરવી જોઈએ. ટૂંકમાં કહીએ તો આ કોઈ H-1B વિઝા રદ કરવાનો કે નોકરી છીનવી લેવાનો આદેશ નથી, પરંતુ ગ્રીન કાર્ડની પ્રક્રિયા પર આવેલી અસ્થાયી અનિશ્ચિતતા છે.
