તાજેતરમાં બ્રાઝિલમાં યોજાયેલ રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણીમાં લૂલા ડી સિલ્વાએ જીત મેળવી છે. 25 ઑક્ટોબર, 2026ના રોજ યોજાયેલા બીજા રાઉન્ડમાં તેમણે ફ્લાવિયો બોલ્સોનારોને હરાવ્યા છે. આ ચૂંટણી માત્ર બ્રાઝિલના બે નેતાઓ વચ્ચેની લડાઈ નહોતી. તેની સાથે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને બોલ્સોનારો પરિવારના સંબંધો, બ્રાઝિલ પર અમેરિકાના આર્થિક દબાણ સહિતની બાબતો જોડાયેલી હતી.
બ્રાઝિલના ચૂંટણી પરિણામ મુજબ, લૂલાને 51.79 ટકા અને ફ્લાવિયો બોલ્સોનારોને 48.21 ટકા મત મળ્યાછે. બંને વચ્ચે 40 લાખથી વધુ મતનું અંતર હતું. નોંધનીય છે કે પ્રથમ રાઉન્ડમાં ફ્લાવિયો આગળ હતા, પરંતુ બીજા રાઉન્ડમાં લૂલાએ બાજી પલટી નાખી. આ જીત સાથે લૂલા ફરી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ બનશે. બીજી તરફ, ફ્લાવિયોએ પરિણામ સ્વીકાર્યું નથી અને હવે તેને કોર્ટમાં પડકારવાની વાત કરી છે.
આ ચૂંટણીની સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે લૂલા અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની નીતિઓનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા, જ્યારે બીજી તરફ ટ્રમ્પ સાથે સારા સંબંધો ધરાવતા બોલ્સોનારો પરિવારની સત્તામાં વાપસીની આશા હતી. એવા પણ અહેવાલો સામે આવ્યા હતા કે અમેરિકાના કેટલાક અધિકારીઓએ બોલ્સોનારો પરિવારને ફરી સત્તામાં લાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા હતા. જોકે, અંતિમ નિર્ણય બ્રાઝિલના મતદારોએ લીધો અને લૂલા ફરી જીતી ગયા.
પ્રથમ રાઉન્ડમાં પાછળ, પણ બીજા રાઉન્ડમાં મેળવી જીત
ઉલ્લેખનીય છે કે બ્રાઝિલમાં રાષ્ટ્રપતિની ચૂંટણી માટે પ્રથમ મતદાન 4 ઑક્ટોબરે થયું હતું. તેમાં ફ્લાવિયો બોલ્સોનારોને 47.03 ટકા મત મળ્યા હતા, જ્યારે લૂલાને 45.16 ટકા મત મળ્યા હતા. એટલે કે પ્રથમ રાઉન્ડમાં ફ્લાવિયો આગળ હતા. પરંતુ કોઈ ઉમેદવારને 50 ટકાથી વધુ મત ન મળતાં ચૂંટણીનો બીજો રાઉન્ડ યોજાયો હતો.
25 ઑક્ટોબરે બંને વચ્ચે ફરી મુકાબલો થયો. બીજા રાઉન્ડમાં લૂલાને વધુ મત મળ્યા અને તેઓ ચૂંટણી જીતી ગયા. નોંધનીય છે કે લૂલા અગાઉ બે વખત, 2003થી 2010 સુધી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ રહી ચૂક્યા છે. 2022માં તેમણે જાયર બોલ્સોનારોને હરાવીને ફરી સત્તા મેળવી હતી. હવે 2026ની ચૂંટણીમાં જાયર બોલ્સોનારોના પુત્ર ફ્લાવિયોને હરાવીને તેમણે ફરી એક વખત રાષ્ટ્રપતિપદ મેળવ્યું છે.
કોણ છે ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો?
ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો બ્રાઝિલના પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જાયર બોલ્સોનારોના પુત્ર છે. તેઓ સેનેટર છે અને જમણેરી વિચારધારા સાથે જોડાયેલા છે. આ ચૂંટણીમાં તેઓ પોતાના પિતાની રાજકીય વિચારધારાને આગળ વધારવા અને બોલ્સોનારો પરિવારને ફરી સત્તામાં લાવવા માટે મેદાનમાં ઊતર્યા હતા.
જાયર બોલ્સોનારો 2019થી 2022 સુધી બ્રાઝિલના રાષ્ટ્રપતિ રહ્યા હતા. 2022ની ચૂંટણીમાં તેઓ લૂલાથી હારી ગયા હતા. આ ચૂંટણીમાં હાર્યા બાદ બોલ્સોનારો પર લશ્કરી બળવાની મદદથી સત્તામાં ટકી રહેવાનો અને ચૂંટણી પરિણામો ઉથલાવી નાખવાનો આરોપ હતો. આ સિવાય પરિણામો રદ કરવા માટે હુકમનામું તૈયાર કરવું, હિંસક રીતે સત્તાપલટાવવાનો પ્રયાસ કરવો જેવા આરોપો પણ સામેલ હતા.
કોર્ટે બોલ્સોનારોને બળવાનું કાવતરું ઘડવું, લોકશાહી વ્યવસ્થાને નષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કરવો અને સશસ્ત્ર અપરાધી સંગઠનમાં સામેલ થવા જેવા પાંચ ગુનાઓમાં દોષિત ઠેરવ્યા છે. જોકે, બોલ્સોનારોએ પોતાના પર લાગેલા તમામ આરોપોને નકારી કાઢ્યા હતા અને પોતાને નિર્દોષ ગણાવ્યા હતા. જોકે સપ્ટેમ્બર 2025માં દેશની સુપ્રીમ કોર્ટે તેમને 27 વર્ષ અને 3 મહિનાની જેલની સજા સંભળાવી હતી.
જાયર બોલ્સોનારો ચૂંટણી લડી શકે તેવી સ્થિતિમાં ન હોવાથી તેમના પુત્ર ફ્લાવિયો આ વખતે મેદાનમાં ઉતર્યા. તેમના માટે આ ચૂંટણી માત્ર રાષ્ટ્રપતિ બનવાની તક નહોતી, પરંતુ પોતાના પરિવારની રાજકીય તાકાત પાછી મેળવવાની તક પણ હતી. જો ફ્લાવિયો જીતી ગયા હોત તો બ્રાઝિલમાં બોલ્સોનારો પરિવારની સરકાર ફરી આવી હોત અને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર સાથે સંબંધો વધુ મજબૂત બન્યા હોત. પરંતુ પરિણામ તેમના પક્ષમાં ન આવ્યું.
ટ્રમ્પ અને બોલ્સોનારો પરિવાર વચ્ચે શું સંબંધ છે?
ઉલ્લેખનીય છે કે અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને જાયર બોલ્સોનારો એકબીજાની ખૂબ નજીક રહ્યા છે. બંને નેતાઓની વિચારધારા અને રાજકીય શૈલીમાં પણ ઘણી સમાનતા જોવા મળે છે. ટ્રમ્પની જેમ જાયર બોલ્સોનારો પણ જમણેરી વિચારધારા માટે જાણીતા છે. આ જ કારણ છે કે બ્રાઝિલમાં બોલ્સોનારો પરિવારની વાપસી અમેરિકાના રાજકારણ મહત્વની માનવામાં આવતી હતી.
આ ઉપરાંત ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો પણ ટ્રમ્પના સમર્થક તરીકે ઓળખાય છે. બીજી તરફ, લૂલા અમેરિકાની કેટલીક નીતિઓનો વિરોધ કરતા રહ્યા છે. ખાસ કરીને વેપાર, ટેરિફ અને બીજા દેશોની આંતરિક બાબતોમાં અમેરિકાની ભૂમિકા અંગે બંને વચ્ચે મતભેદ રહ્યા છે.
આ ચૂંટણી પહેલાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના કેટલાક અધિકારીઓએ બોલ્સોનારો પરિવારને ફરી સત્તામાં લાવવા માટે પ્રયાસો કર્યા હતા. એક અહેવાલ મુજબ, અમેરિકાના વિદેશ વિભાગના બે અધિકારીઓ ડેરેન બીટી અને રિકાર્ડો પિટા આ મામલે સક્રિય હતા.
અમેરિકાએ લૂલા સરકાર પર દબાણ કેવી રીતે વધાર્યું?
નોંધનીય છે કે લૂલા અને ટ્રમ્પ વચ્ચેનો વિવાદ માત્ર રાજકીય વિચારધારા સુધી મર્યાદિત નથી. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને ટેરિફને લઈને પણ તણાવ વધ્યો હતો. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રે બ્રાઝિલની ચીજવસ્તુઓ પર ભારે ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી હતી. અમેરિકાએ જાયર બોલ્સોનારો સામેની કાનૂની કાર્યવાહી અંગે પણ નારાજગી દર્શાવી હતી.
જાયર બોલ્સોનારો સામેના કેસને લઈને ટ્રમ્પે બ્રાઝિલ પર 50 ટકા સુધીના ટેરિફની ધમકી આપી હતી. આ સિવાય ટ્રમ્પે આ કેસને રાજકારણ પ્રેરિત કાર્યવાહી ગણાવી હતી. બીજી તરફ, બ્રાઝિલની સરકાર અને અદાલતોની દલીલ હતી કે કાયદાકીય પ્રક્રિયા દેશના પોતાના નિયમો અનુસાર ચાલે છે.
2026ની ચૂંટણી નજીક આવતાં અમેરિકાના દબાણ અંગે ફરી ચર્ચા શરૂ થઈ. અહેવાલ અનુસાર અમેરિકાના કેટલાક અધિકારીઓએ બ્રાઝિલની સરકાર સામે વધુ કડક આર્થિક પગલાં લેવા પણ કહ્યું હતું. તેમાં બ્રાઝિલના કેટલાક જૂથોને આતંકવાદી સંગઠન જાહેર કરવા અને જાયર બોલ્સોનારો સામેની તપાસ સાથે જોડાયેલા ન્યાયાધીશ સામે પ્રતિબંધો મૂકવાની બાબતોનો પણ ઉલ્લેખ છે.
અમેરિકાની યોજના અને લૂલાનો પ્રચાર
બીજી તરફ લૂલાએ ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન બ્રાઝિલની સ્વતંત્રતા અને પોતાના દેશના નિર્ણય લેવાના અધિકારને મહત્વ આપ્યું હતું. તેમનો દાવો હતો કે બ્રાઝિલના ભવિષ્યનો નિર્ણય અમેરિકાએ નહીં, પરંતુ બ્રાઝિલના લોકોએ લેવો જોઈએ. અમેરિકાના ટેરિફ અને રાજકીય દબાણ વચ્ચે લૂલાએ આ મુદ્દાને પોતાના પ્રચારનો એજન્ડા બનાવ્યો. તેમણે ફ્લાવિયો બોલ્સોનારોને ટ્રમ્પની નજીકના ઉમેદવાર તરીકે રજૂ કર્યા અને એવો પ્રચાર કર્યો કે બોલ્સોનારોની સરકાર આવે તો બ્રાઝિલની નીતિઓ પર અમેરિકાનો પ્રભાવ વધી શકે છે.
લૂલાની જીત બાદ તેમણે કહ્યું કે બ્રાઝિલ કોઈ બીજા દેશનું પ્યાદું બનીને રહેવા નથી માગતું. આ નિવેદનનો અર્થ એ હતો કે બ્રાઝિલ પોતાની નીતિઓ અને નિર્ણયો સ્વતંત્ર રીતે લેવા માગે છે. આ રીતે ચૂંટણીમાં લૂલાએ માત્ર પોતાના હરીફ સામે જ નહીં, પરંતુ અમેરિકાના દબાણ અંગે ઊભી થયેલી ચર્ચા વચ્ચે પણ જીત મેળવી. જોકે, કયા મતદારે કોને મત આપવો તે વ્યક્તિગત નિર્ણય છે. તેથી માત્ર અમેરિકાના વિરોધના કારણે જ જીત મળી છે એવું કહેવું અતિશયોક્તિ કહેવાશે.
ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો હવે કોર્ટમાં જશે
બીજી તરફ ચૂંટણીમાં હાર્યા પછી ફ્લાવિયો બોલ્સોનારોએ પરિણામ સ્વીકારવાનો ઇનકાર કર્યો છે. તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણી જે રીતે યોજાઈ તે સંજોગોમાં પરિણામ સ્વીકારી શકાય તેમ નથી. હવે તેઓ પોતાની કાનૂની ટીમ દ્વારા ચૂંટણી રદ કરવાની માગ કરશે.
તેમનો મુખ્ય વાંધો મતદાનનો સમય બે કલાક વધારવાના નિર્ણય સામે છે. બ્રાઝિલની સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ ક્રિસ્ટિયાનો ઝાનિને મતદાનના દિવસે મતદાનનો સમય વધારવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ નિર્ણય પાછળ પરિવહન સંબંધિત સમસ્યાઓ અને મતદારોને મતદાન કરવાની તક મળે તેવા કારણો દર્શાવવામાં આવ્યાં હતાં.
ફ્લાવિયોનો આરોપ છે કે આ નિર્ણયથી બંને ઉમેદવારોને સમાન તક મળી નહીં અને ચૂંટણીની પ્રક્રિયા પર સવાલ ઊભા થયા. તેમણે કહ્યું કે તેઓ પોતાની કાનૂની ટીમનો ઉપયોગ કરીને ચૂંટણીનું પરિણામ રદ કરવાની માગ કરશે. પરંતુ અહીં એક મહત્વની બાબત એ છે કે પરિણામ રદ કરવાની માગ કરવાથી ચૂંટણી આપમેળે રદ થતી નથી. આ અંગે નિર્ણય બ્રાઝિલની અદાલતો અને ચૂંટણી સત્તામંડળે કાયદા અનુસાર લેવાનો રહેશે.
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, ફ્લાવિયોની ચૂંટણી ટીમે પણ વરસાદ અને પરિવહનની સમસ્યાઓને કારણે મતદાનનો સમય વધારવાની વિનંતી કરી હતી. આથી તેમની હાલની દલીલ સામે પણ સવાલો ઊભા થયા છે. લૂલા 40 લાખથી વધુ મતના અંતરથી જીત્યા હોવાથી ચૂંટણી રદ કરાવવાનો પ્રયાસ સફળ થશે કે નહીં તે અંગે વિશ્લેષકો શંકા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
લૂલાની જીતથી ટ્રમ્પને કેમ ફટકો પડ્યો?
નોંધનીય છે કે બ્રાઝિલ લેટિન અમેરિકાની સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થા છે. આ કારણે ત્યાંની સરકાર સાથે અમેરિકાના સંબંધો મહત્વના છે. જો ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો જીત્યા હોત તો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રને બ્રાઝિલમાં તેમની ઈચ્છા મુજબની સરકાર મળત. પરંતુ લૂલાની જીતથી બાજી પલટી ગઈ. બ્રાઝિલમાં હવે એવી સરકાર છે જે અમેરિકાની કેટલીક નીતિઓનો વિરોધ કરે છે.
છેલ્લા કેટલાક સમયથી લેટિન અમેરિકાના અનેક દેશોમાં જમણેરી નેતાઓ ચૂંટણી જીત્યા છે. ટ્રમ્પ સાથે વિચારધારાની સમાનતા ધરાવતા નેતાઓને પણ ત્યાં સમર્થન મળ્યું છે. આ સંજોગોમાં બ્રાઝિલમાં લૂલાની જીત ટ્રમ્પના પ્રાદેશિક રાજકીય પ્રભાવ માટે મોટો આંચકો માનવામાં આવી રહી છે.
જોકે, તેનો અર્થ એ નથી કે બ્રાઝિલ અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો સંપૂર્ણપણે તૂટી જશે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર, સુરક્ષા અને અન્ય મુદ્દાઓ પર સંબંધો ચાલુ રહેશે. પરંતુ લૂલા સરકારના કારણે અમેરિકાને બ્રાઝિલની નીતિઓ પર પોતાની ઇચ્છા મુજબ પ્રભાવ પાડવો મુશ્કેલ બની શકે છે.
આગળ શું?
હાલ બ્રાઝિલમાં બે બાબતો મહત્વની રહેશે. પ્રથમ, ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો ચૂંટણી પરિણામ રદ કરવાની માગ સાથે કોર્ટમાં જાય છે કે નહીં અને અદાલત તેમની દલીલોને કેટલું મહત્વ આપે છે. બીજી, લૂલા સરકાર પોતાના આગામી કાર્યકાળમાં દેશના અર્થતંત્ર, રોજગાર, મોંઘવારી અને સુરક્ષા જેવા મુદ્દાઓ પર શું પગલાં લે છે.
ફ્લાવિયો બોલ્સોનારોને મળેલા 48.21 ટકા મત એ પણ દર્શાવે છે કે બ્રાઝિલમાં જમણેરી રાજકારણનો મોટો આધાર છે. હાલના સત્તાવાર પરિણામ મુજબ લૂલા વિજેતા છે. ફ્લાવિયોની ચૂંટણી રદ કરવાની માગ અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય ન આવે ત્યાં સુધી પરિણામ એ જ રહેશે.
આખી ઘટના પરથી એક વાત સ્પષ્ટ થાય છે. બ્રાઝિલની ચૂંટણી માત્ર લૂલા અને ફ્લાવિયો વચ્ચેનો મુકાબલો નહોતી. તેની સાથે ટ્રમ્પની લેટિન અમેરિકાની નીતિ, બોલ્સોનારો પરિવારની રાજકીય વાપસી અને બ્રાઝિલ પર અમેરિકાના દબાણ અંગેના સવાલો પણ જોડાયેલા હતા. અંતે, બ્રાઝિલના મતદારોએ પોતાનો નિર્ણય આપી દીધો છે. હવે ફ્લાવિયો બોલ્સોનારો કોર્ટમાં શું પગલાં લે છે અને લૂલા સરકાર કઈ દિશામાં આગળ વધે છે તે જોવાનું રહેશે.
