ભારતના રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મૂર્મુએ ‘રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અપમાન અટકાયત (સુધારા) બિલ, 2026’ને (Prevention of Insults to National Honour (Amendment) Bill, 2026) મંજૂરી આપી દીધી છે. સંસદના બંને ગૃહોમાં પસાર થયા બાદ રાષ્ટ્રપતિની મંજૂરી મળતા જ હવે આ બિલ કાયદો બની ગયું છે. આ કાયદો દેશના રાષ્ટ્રીય ગીત ‘વંદે માતરમ્’ને રાષ્ટ્રીય ગાન ‘જન ગણ મન’ જેટલું જ કાયદાકીય સંરક્ષણ અને સન્માન પ્રદાન કરે છે.
1971ના મૂળ ‘રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અપમાન અટકાયત કાયદા’માં સુધારો કરીને આ નવું પગલું ભરવામાં આવ્યું છે. અગાઉના કાયદા હેઠળ માત્ર રાષ્ટ્રીય ગાન ‘જન ગણ મન’ ગાવામાં અડચણ ઊભી કરવી કે તેનું અપમાન કરવું એ દંડનીય ગુનો હતો. પરંતુ આ નવા સુધારા બાદ હવે ‘વંદે માતરમ્’ ગીતમાં પણ ઈરાદાપૂર્વક ખલેલ પહોંચાડવી કે તેનું અપમાન કરવું એ ફોજદારી ગુનો ગણાશે. આવા ગુના બદલ 3 વર્ષ સુધીની કેદ, દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.
આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયનો પાયો 24 જાન્યુઆરી 1950ના રોજ નખાયો હતો, જ્યારે બંધારણ સભાના પ્રથમ પ્રમુખ ડૉ. રાજેન્દ્ર પ્રસાદે સ્પષ્ટ જાહેરાત કરી હતી કે સ્વતંત્રતાની લડતમાં ઐતિહાસિક ભૂમિકા ભજવનાર બંકિમચંદ્ર ચટ્ટોપાધ્યાય રચિત ‘વંદે માતરમ્’ને રાષ્ટ્રીય ગાન જેટલો જ સમાન દરજ્જો અને સન્માન આપવામાં આવશે. હવે આ સુધારા દ્વારા તે ઐતિહાસિક ઘોષણાને પૂર્ણ કાયદાકીય બળ મળ્યું છે.
કાયદાકીય ફેરફાર ઉપરાંત કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલયે ‘વંદે માતરમ્’ માટે પ્રોટોકોલ જાહેર કર્યા છે, જે મુજબ સરકારી કાર્યક્રમોમાં જ્યારે પણ રાષ્ટ્રીય ગીત અને રાષ્ટ્રીય ગાન બંને રજૂ કરવામાં આવશે, ત્યારે ‘વંદે માતરમ્’ સૌપ્રથમ ગાવામાં કે વગાડવામાં આવશે. આ દરમિયાન ત્યાં હાજર રહેલા તમામ લોકોએ સાવધાનની મુદ્રામાં ઊભા રહેવું પડશે તેમજ દેશની તમામ શાળાઓની દૈનિક પ્રવૃત્તિઓની શરૂઆત પણ આ ગીતથી કરવાની રહેશે.
15 ઑગસ્ટના રોજ લાલ કિલ્લા પરથી ગવાશે ‘વંદે માતરમ્’
આ નવા નિયમો હેઠળ 15 ઑગસ્ટ 2026ના રોજ ભારતના 80મા સ્વતંત્રતા દિવસે એક નવો ઇતિહાસ રચાશે. સ્વતંત્રતાના ઇતિહાસમાં પ્રથમ વખત દિલ્હીના લાલ કિલ્લાની પ્રાચીર પરથી વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના રાષ્ટ્રજોગ સંબોધન અને ધ્વજવંદન પહેલાં વિધિવત રીતે ‘વંદે માતરમ્’નું ગાન કરવામાં આવશે.
લાલ કિલ્લાની પરંપરામાં કરાયેલો આ ફેરફાર ઊંડો પ્રતીકાત્મક અર્થ ધરાવે છે. ‘વંદે માતરમ્’ એ ભારતની સ્વતંત્રતાની ચળવળ, સંઘર્ષ અને દેશવાસીઓના ઉત્સાહનું પ્રતીક છે, જ્યારે ‘જન ગણ મન’એ સ્વતંત્ર અને સાર્વભૌમ પ્રજાસત્તાક ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેથી આ નવો ક્રમ દેશના સંઘર્ષથી લઈને પ્રજાસત્તાક બનવા સુધીની સમગ્ર યાત્રાને સન્માનિત કરે છે.
1870ના દાયકામાં લખાયેલું અને ‘આનંદમઠ’ નવલકથામાં પ્રકાશિત થયેલું આ ગીત અંગ્રેજ શાસન સામે દેશભક્તો અને ક્રાંતિકારીઓ માટે એક મંત્ર બની ગયું હતું. વર્ષ 2026ની સ્વતંત્રતા દિવસની ઉજવણી ‘યુવા શક્તિ’ની થીમ પર આધારિત છે, જેનો હેતુ દેશની નવી પેઢીને પોતાના ભવ્ય ભૂતકાળ અને સ્વતંત્રતાના આંદોલનની વાસ્તવિક ભાવના સાથે જોડવાનો છે.
ટૂંકમાં, રાષ્ટ્રીય ગૌરવ અપમાન અટકાયત કાયદામાં કરાયેલો આ સુધારો અને લાલ કિલ્લા પરથી થનારી નવી શરૂઆત એ ભારતના સાંસ્કૃતિક અને રાષ્ટ્રીય વારસાને પુનઃસ્થાપિત કરતું પગલું છે. હવેથી ‘વંદે માતરમ્’ કાયદાકીય અને સરકારી નીતિઓમાં પણ રાષ્ટ્રીય ગાન જેટલું જ સન્માનજનક સ્થાન ધરાવશે.
