મોરબી જિલ્લામાં વીજ ટ્રાન્સમિશન પ્રોજેક્ટને લઈને છેલ્લા ત્રણ સપ્તાહથી ચાલી રહેલા ખેડૂતોના વિરોધ વચ્ચે ગુજરાત સરકારે મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લીધો છે. શુક્રવારના (3 જુલાઈ) રોજ રાજ્ય સરકારે ખેડૂતોની કેટલીક મુખ્ય માંગણીઓ સ્વીકારી હોવાનું જાહેર કર્યું છે. હવે જમીન માટેનું વળતર જંત્રીના (સર્કલ રેટ) આધારે નહીં, પરંતુ બજાર કિંમતના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે અને ખેડૂતોને બજાર કિંમતના બમણા દરે વળતર ચૂકવવામાં આવશે. જોકે, ખેડૂતોનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી સરકાર આ નિર્ણય અંગે સત્તાવાર સરકારી ઠરાવ (GR) બહાર નહીં પાડે, ત્યાં સુધી તેમનું આંદોલન ચાલુ રહેશે.
બજાર કિંમતના આધારે મળશે વળતર
અત્યાર સુધી ટ્રાન્સમિશન ટાવર માટેના વળતરની ગણતરી જંત્રીના દરને આધારે થતી હતી. હવે સરકારે તેમાં ફેરફાર કરીને વાસ્તવિક બજાર કિંમતને આધાર બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે અને તેના બમણા દરે વળતર ચૂકવવાની જાહેરાત કરી છે.
ખેડૂતોની મુખ્ય માંગ બજાર કિંમતના 400 ટકા વળતરની હતી. તેમનું કહેવું હતું કે હાઈ-ટેન્શન વીજ લાઈનો અને ટ્રાન્સમિશન ટાવરો ઉભા થતાં જમીનની કિંમત અને ભવિષ્યમાં તેનો ઉપયોગ કાયમી રીતે પ્રભાવિત થશે. સરકારનો નવો નિર્ણય ખેડૂતોની માંગ કરતાં ઓછો હોવા છતાં અગાઉની નીતિ કરતાં નોંધપાત્ર વધારો માનવામાં આવી રહ્યો છે.
અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સ સાથે જોડાયેલા પ્રોજેક્ટનો વિરોધ
આ સમગ્ર વિરોધ અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સ લિમિટેડની (AESL) સ્પેશિયલ પર્પઝ વ્હીકલ કંપની હળવદ ટ્રાન્સમિશન લિમિટેડ દ્વારા બનાવાઈ રહેલી 756 kV DC ટ્રાન્સમિશન લાઇનને લઈને થઈ રહ્યો છે.
આ ટ્રાન્સમિશન લાઇન કચ્છના ખાવડા સ્થિત KPS-2 પૂલિંગ સ્ટેશનથી મોરબી જિલ્લાના હળવદ ખાતે બનનારા નવા સ્વિચિંગ સ્ટેશન સુધી અંદાજે 246 કિલોમીટર લાંબી હશે. આ પ્રોજેક્ટના કારણે કચ્છ અને મોરબીના આશરે 400 ગામોના ખેડૂતો પ્રભાવિત થઈ રહ્યા છે, જ્યાં કૃષિ જમીન પર ટ્રાન્સમિશન ટાવરો અને હાઈ-ટેન્શન વીજ લાઈનો સ્થાપિત થઈ રહી છે.
ટાવર માટે વધુ જમીનનો પણ સમાવેશ
સરકારે ટ્રાન્સમિશન ટાવર માટે વળતર ગણવાની પદ્ધતિમાં પણ ફેરફાર કર્યો છે. અગાઉ માત્ર ટાવરના પાયા હેઠળ આવતી જમીન માટે જ વળતર ચૂકવાતું હતું.
હવે ટાવરના પાયાની ચારેય બાજુ એક-એક મીટર વધારાની જમીનનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. ઉદાહરણ તરીકે, 765 kV ટ્રાન્સમિશન લાઇન માટે વળતરપાત્ર વિસ્તાર 625 ચોરસ મીટરમાંથી વધારીને 729 ચોરસ મીટર કરવામાં આવ્યો છે.
માર્કેટ રેટ કમિટી બનાવાશે
ખેડૂતોની વધુ એક મહત્વપૂર્ણ માંગ સ્વીકારીને સરકારે માર્કેટ રેટ કમિટી (MRC) બનાવવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ કમિટી જમીનની વાસ્તવિક બજાર કિંમત પારદર્શક રીતે નક્કી કરશે.
ઊર્જા અને પેટ્રોકેમિકલ વિભાગના મુખ્ય સચિવ અશ્વિની કુમારે જણાવ્યું કે કમિટીના અધ્યક્ષ જિલ્લા કલેક્ટર હશે. તેમાં અસરગ્રસ્ત ખેડૂતોના પ્રતિનિધિ, ખેડૂતો દ્વારા પસંદ કરાયેલા માર્કેટ વેલ્યુઅર, ટ્રાન્સમિશન કંપનીના પ્રતિનિધિ તેમજ કંપની દ્વારા નિયુક્ત વેલ્યુઅરનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવશે. સરકારનું કહેવું છે કે ખેડૂતોના પ્રતિનિધિઓને સામેલ કરવાથી મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા વધુ પારદર્શક બનશે.
એકસાથે મળશે વળતર
સરકારે ખેડૂતોની વધુ એક માંગ સ્વીકારીને વળતર હવે એક જ હપ્તામાં ચૂકવવાનો નિર્ણય લીધો છે. અગાઉ ત્રણ અલગ-અલગ હપ્તામાં ચૂકવણી કરવામાં આવતી હતી, જેનો ખેડૂતો વિરોધ કરી રહ્યા હતા.
સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અગાઉ જૂની નીતિ હેઠળ જેમનું વળતર નક્કી થઈ ચૂક્યું છે, પરંતુ જ્યાં પ્રોજેક્ટનું કામ હજુ ચાલુ છે, તેવા ખેડૂતોને પણ નવી નીતિનો લાભ મળશે.
ખેડૂતો દ્વારા રજૂ કરાયેલા માંગપત્રમાં કુલ છ મુખ્ય માંગણીઓ હતી. તેમાં બજાર કિંમતના 400 ટકા વળતર ઉપરાંત ગ્રામ્ય વિસ્તાર, નગરપાલિકા અને મહાનગરપાલિકા વિસ્તારો માટે અલગ-અલગ રાઈટ ઑફ વે (RoW) વળતર, એક ચુકવણી અને માર્કેટ રેટ કમિટીની રચનાનો સમાવેશ થતો હતો.
રાજ્ય સરકારના પ્રવક્તા અને કૃષિ મંત્રી જીતુ વાઘાણીએ જણાવ્યું કે નિર્ણય લેતા પહેલાં અન્ય રાજ્યોની વળતર નીતિઓનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો. મુખ્યમંત્રી ભુપેન્દ્ર પટેલ અને નાયબ મુખ્યમંત્રીની આગેવાનીમાં અધિકારીઓ સાથે ચર્ચા કર્યા બાદ ખેડૂતોના હિતને ધ્યાનમાં રાખીને નવી નીતિ તૈયાર કરવામાં આવી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું.
