સ્ટીલથી સેમિકન્ડક્ટર અને સેટેલાઇટ સુધી… જાપાન સાથેના આર્થિક સંબંધોનો ભારતને કઈ રીતે મળી રહ્યો છે લાભ

ભારત અને જાપાન વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધોનો ઇતિહાસ જૂનો છે. બંને દેશો વચ્ચે સાંસ્કૃતિક ઉપરાંત આર્થિક અને વ્યૂહાત્મક સંબંધો પણ મજબૂત છે. હમણાં વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જાપાનના બે દિવસીય પ્રવાસે પહોંચ્યા છે. તેમની આ યાત્રા ભારત માટે, બંને દેશોના સંબંધો અને ભાગીદારી માટે અનેક રીતે મહત્ત્વપૂર્ણ સાબિત થશે. મૂળ નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગો, ખેડૂતો, નિકાસ વગેરે ક્ષેત્રોને લાભદાયી અસરો થશે. જાપાન સાથેના સંબંધોનો ભારતને, ભારતના નાગરિકોને કેવો લાભ થાય છે તેની ઉપર એક ઉડતી નજર નાખીએ.

જાપાનનું ભારતમાં રોકાણ ઝડપથી વધી રહ્યું છે અને ગુજરાત આ રોકાણનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યું છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, બે વર્ષમાં 170થી વધુ MoUs દ્વારા 13 અબજ ડોલરથી વધુનું રોકાણ થયું છે, જેમાં ગુજરાતનો હિસ્સો નોંધપાત્ર છે. આ રોકાણો સ્ટીલ, ઑટોમોટિવ, રિન્યુએબલ એનર્જી, સેમિકન્ડક્ટર, રિયલ એસ્ટેટ અને એરોસ્પેસ જેવાં ક્ષેત્રોમાં કરવામાં આવ્યાં છે.

અન્ય અમુક બાબતો પર નજર નાખીએ તો,

નિપ્પોન સ્ટીલ (AM/NS ઇન્ડિયા): ગુજરાતમાં 15 અબજના વિસ્તરણ અને આંધ્રપ્રદેશમાં 56 અબજના સંકલિત સ્ટીલ પ્લાન્ટ. ગુજરાતનો પ્લાન્ટ ઑટોમોટિવ, ઉર્જા અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્રો માટે ઉચ્ચ-ગુણવત્તાવાળા સ્ટીલનું ઉત્પાદન કરશે, જે નિકાસને વેગ આપશે.

સુઝુકી મોટર: 350 અબજના નવા પ્લાન્ટ અને 32 અબજના ઉત્પાદન લાઇનના વિસ્તરણની યોજના છે. આ પ્લાન્ટ હાઇબ્રિડ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોનું (EVs) ઉત્પાદન કરશે. જે આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં નિકાસ થશે. આ પ્લાન્ટ ગુજરાતના ઑટોમોટિવ હબ તરીકેના સ્થાનને મજબૂત કરશે.

ટોયોટા કિર્લોસ્કર: કર્ણાટકમાં 33 અબજના વિસ્તરણ અને મહારાષ્ટ્રમાં 200 અબજના નવા પ્લાન્ટની સાથે ગુજરાતમાં પણ ઑટોમોટિવ ઘટકોના ઉત્પાદન માટે સપ્લાય ચેઇનનું વિસ્તરણ કરવામાં આવશે.

સુમિતોમો રિયલ્ટી: $4.76 અબજનું રિયલ એસ્ટેટ રોકાણ, જેમાં શહેરી વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સનો સમાવેશ થાય છે.

JFE સ્ટીલ: 445 અબજનું રોકાણ ઇલેક્ટ્રિકલ સ્ટીલ ઉત્પાદન માટે, જે ઔદ્યોગિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરશે.

ઓસાકા ગેસ: 400 મેગાવોટના નવીકરણીય ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ, જેમાં ગુજરાતમાં ગ્રીન હાઇડ્રોજન ઇનિશિએટિવનો સમાવેશ થાય છે.

એસ્ટ્રોસ્કેલ: ISROના PSLV રોકેટનો ઉપયોગ કરીને જાપાનના પ્રથમ વ્યાપારી ઉપગ્રહોનું લૉન્ચિંગ કરવામાં થશે.

SMEs માટે નવી તકો

જાપાની ઉદ્યોગોની ભાગીદારી ભારતના નાના અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને (SMEs) વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇનમાં સામેલ કરી રહી છે. આ રીતે ભારતના SMEs નોંધપાત્ર લાભ મેળવી રહ્યા છે.

ટોક્યો ઇલેક્ટ્રોન અને ફુજીફિલ્મ સાથે ટાટા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ: ગુજરાતમાં સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે, જેમાં SMEs ઉચ્ચ-મૂલ્યના ઘટકોના સપ્લાયર તરીકે ઉભરી રહ્યા છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના જણાવ્યા અનુસાર, આ પહેલ ભારતની સેમિકન્ડક્ટર ઉત્પાદન ક્ષમતાને વધારશે, અને ગુજરાત આમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવશે.

ટોયોટા અને સુઝુકી: આ કંપનીઓની સપ્લાય ચેઇનમાં સેંકડો Tier-2 અને Tier-3 SMEsનો સમાવેશ થશે, જે ઑટોમોટિવ ઘટકોના ઉત્પાદનમાં નવી તકો ખોલશે.

ફુજીત્સુ: તેના ગ્લોબલ કેપેબિલિટી સેન્ટરમાં 9,000 ભારતીય ઇજનેરોની ભરતી કરી રહ્યું છે, જે IT-લિન્ક્ડ SMEsને પણ ફાયદો પહોંચાડશે. આ પ્રકારની ભાગીદારી ભારતના IT ક્ષેત્રની વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા વધારશે.

કૃષિ વિકાસ

જાપાની સહકાર ગુજરાતના ખેડૂતો અને ગ્રામીણ અર્થતંત્રને સશક્ત કરી રહ્યો છે. ખાસ કરીને, નવીન ઉર્જા પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા ગુજરાતના ખેડૂતોને નવી આવકની તકો મળી રહી છે.

સોજીત્ઝ કોર્પોરેશન અને ઇન્ડિયન ઓઇલ: $395 મિલિયનના રોકાણ સાથે 30 બાયોગેસ પ્લાન્ટની સ્થાપના, જે વાર્ષિક 1.6 મિલિયન ટન બાયોગેસનું ઉત્પાદન કરશે. ખેડૂતો પાકના અવશેષો અને એગ્રી-વેસ્ટ સપ્લાય કરશે, જેનાથી તેમને વધારાની આવક મળશે અને રાજ્યના ક્લીન એનર્જી ટ્રાન્ઝિશનમાં યોગદાન મળશે.

સુઝુકી મોટર કોર્પોરેશન: નેશનલ ડેરી ડેવલપમેન્ટ બોર્ડ અને સ્થાનિક ડેરી સહકારી સંસ્થાઓ સાથે મળીને ગુજરાતના બનાસકાંઠા જિલ્લામાં બાયોગેસ પહેલ શરૂ કરી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટમાં 2.3 અબજનું રોકાણ થશે, જે ચાર બાયોગેસ પ્લાન્ટની સ્થાપના કરશે. આ પ્લાન્ટ ગાયના છાણને કાર્બન-ન્યૂટ્રલ બાયોગેસમાં રૂપાંતરિત કરશે, જેનો ઉપયોગ CNG વાહનો માટે થશે, જે ભારતના પેસેન્જર કાર બજારનો 20% હિસ્સો ધરાવે છે. આ પ્રોજેક્ટ ખેડૂતોને આવકનો નવો સ્ત્રોત આપશે, ઉત્સર્જન ઘટાડશે, ગ્રામીણ રોજગારી વધારશે અને જાપાની ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરશે.

નિકાસ અને ઉત્પાદન

નિપ્પોન સ્ટીલ: ગુજરાતમાં ઉત્પાદિત ખાસ સ્ટીલ ઑટોમોટિવ અને ઉર્જા બજારોમાં નિકાસ થશે, જે દેશની ઔદ્યોગિક ક્ષમતાને વધારશે.

ટોયોટા અને સુઝુકી: ગુજરાતમાં બનાવવામાં આવેલાં હાઇબ્રિડ અને EV વાહનો આફ્રિકા, મધ્ય પૂર્વ અને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયામાં નિકાસ થશે. આ પહેલ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અભિયાનને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જશે.

અસમ-ASEAN હોલ્ડિંગ્સ MoU

અસમ સરકાર અને M/s ASEAN હોલ્ડિંગ્સ વચ્ચે એક નોંધપાત્ર એમઓયુ પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા, જે ભારતના ઉત્તરપૂર્વ પ્રત્યે જાપાનની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રકાશિત કરે છે. આ MoU ઔદ્યોગિક માળખાગત સુવિધાઓ, લોજિસ્ટિક્સ અને કૃષિ આધારિત ઉદ્યોગોમાં રોકાણ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ ભારતની મોદી સરકારની ‘એક્ટ ઇસ્ટ પોલિસી’ સાથે પણ સુસંગત છે.

પ્રાથમિકતાઓ

• ખનિજ સુરક્ષા (દુર્લભ પૃથ્વી, લિથિયમ, કોબાલ્ટ).
• સેમિકન્ડક્ટર અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનોમાં સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા.
• જાપાની ટેકનોલોજીથી ઉત્પાદિત ભારતમાં બનાવેલા માલ માટે આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વમાં નિકાસ બજારો.
• ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા, મેક ફોર ધ વર્લ્ડ’ના ધ્યેય સાકાર થાય તે સુનિશ્ચિત કરીને, ભારત-જાપાન ભાગીદારી માત્ર અર્થતંત્રોને જ નહીં પરંતુ પ્રાદેશિક સુરક્ષા અને સ્થિતિસ્થાપકતાને પણ આકાર આપી રહી છે.

ભારત અને જાપાન વચ્ચેના MoUs ગુજરાત માટે એક નવી ઔદ્યોગિક અને આર્થિક ક્રાંતિની શરૂઆત છે. નિપ્પોન સ્ટીલના પ્લાન્ટથી લઈને સુઝુકીના EV ઉત્પાદન સુધી, બાયોગેસ પ્રોજેક્ટ્સથી લઈને સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમ સુધી, અને યુવાનોના કૌશલ્ય વિકાસથી લઈને નિકાસની નવી તકો સુધી, આ સહકાર ગુજરાતને વૈશ્વિક આર્થિક નકશા પર એક મજબૂત સ્થાન આપશે. આ ભાગીદારી માત્ર આર્થિક નહીં, પરંતુ વ્યૂહાત્મક અને ટકાઉ વિકાસના પરિપ્રેક્ષ્યમાં પણ નોંધપાત્ર છે. ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા, મેક ફોર ધ વર્લ્ડ’ના વિઝન સાથે ભારત અને જાપાન મળીને નવા ભવિષ્યનું નિર્માણ કરી રહ્યા છે—જેમાં ઉદ્યોગો, ખેડૂતો, યુવાનો અને ટકાઉ વિકાસનો સમન્વય છે.