ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરન્ટ કંપની સોશિયલ મીડિયા જાયન્ટ મેટા વિરુદ્ધ અમેરિકી રાજ્ય ન્યૂ મેક્સિકોની કોર્ટે મોટો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે બાળકોના માનસિક સ્વાસ્થ્યને નુકસાન પહોંચાડવા અને તેમને શોષણથી બચાવવામાં નિષ્ફળ રહેવા બદલ મેટાને $567 મિલિયનનો (આશરે ₹4,700 કરોડથી વધુ) દંડ ફટકાર્યો છે. આ ચુકાદો આ કેસના બીજા તબક્કાની સુનાવણી બાદ આવ્યો છે.
આ ચુકાદા અનુસાર દંડની કુલ રકમમાંથી $420 મિલિયન (આશરે ₹3,500 કરોડ) ભંડોળનો ઉપયોગ યુવાનો માટે સારવાર સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે કરવામાં આવશે. બાકી રહેલી રકમનો ઉપયોગ આગામી પાંચ વર્ષ સુધી બાળકો માટે જાગરૂકતા અભિયાન, બચાવ કાર્યક્રમો, સ્ક્રીનીંગ સેવાઓ અને અન્ય સંબંધિત કાર્યો માટે કરવામાં આવશે.
આ કેસના પ્રથમ તબક્કાની સુનાવણી માર્ચ મહિનામાં થઈ હતી, જેમાં જ્યુરીએ મેટાને ગ્રાહક સુરક્ષા કાયદાના ઉલ્લંઘન બદલ દોષી ઠેરવીને પહેલાંથી જ $375 મિલિયનનો સિવિલ દંડ ફટકાર્યો હતો. આમ કંપની પર આ કેસમાં કુલ કરોડો ડૉલરનો મોટો નાણાકીય બોજ આવ્યો છે.
કોર્ટે ચુકાદામાં શું કહ્યું અને કયા નિયમો લાદ્યા?
ન્યૂ મેક્સિકોની સ્ટેટ કોર્ટના જજ બ્રાયન બાઈડશેઇડે (Bryan Biedscheid) પોતાના ચુકાદામાં જણાવ્યું હતું કે મેટાએ તેના પ્લેટફોર્મ પર એવા ફીચર્સ ડિઝાઇન કર્યા છે જે બાળકોમાં સોશિયલ મીડિયાનું એડિક્શન (લત) વધારે છે. કંપનીના આવા વલણે સમાજમાં એક ‘પબ્લિક ન્યુસન્સ’ (સાર્વજનિક ઉપદ્રવ) ઊભો કર્યો છે જે પ્રદૂષણની જેમ જ વાસ્તવિક દુનિયામાં બાળકો અને તેમના પરિવારોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
કોર્ટે મેટાને તેના પ્લેટફોર્મ પર સગીરોની સુરક્ષા માટે કડક નિયમો અમલમાં મૂકવાનો આદેશ આપ્યો છે. આમાં કિશોરો માટે ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામના વપરાશની માસિક મર્યાદા નક્કી કરવી, નોટિફિકેશન પર નિયંત્રણો મૂકવા, પુખ્ત વયના લોકો અને સગીરો વચ્ચેના સંપર્ક પર કડક નજર રાખવી અને AI ચેટબોટ્સ માટે ખાસ સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે.
ખાસ કરીને AI ચેટબોટ્સ અંગે કોર્ટે આદેશ આપ્યો છે કે મેટાએ ન્યૂ મેક્સિકોનાં બાળકોને AI ચેટબોટ્સ સાથે રોમેન્ટિક કે શારીરિક પ્રકારની વાતો કરતા રોકવા પડશે, તેમજ કોઈ પુખ્ત વ્યક્તિ ચેટબોટનો ઉપયોગ કરીને બાળકના શોષણ જેવા વિષયો પર વાત ન કરે તે સુનિશ્ચિત કરવું પડશે.
જોકે, કોર્ટે મેટાને 13 વર્ષથી નાનાં બાળકો માટે કડક ‘એજ-વેરિફિકેશન’ (ઉંમરની ખાતરી) સિસ્ટમ ફરજિયાત કરવાનો આદેશ આપ્યો નથી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સંઘીય કાયદો (COPPA) કંપનીઓને 13 વર્ષથી નાના બાળકોની વ્યક્તિગત માહિતી એકત્રિત કરવાની મંજૂરી આપતો નથી અને માત્ર મેટા પર જ આ નિયમ લાદવો અયોગ્ય ગણાશે. તેની જગ્યાએ મેટાને AI દ્વારા ઉંમરનો અંદાજ લગાવવાની ટેકનોલોજી સુધારવા અને શાળાઓ સાથે મળીને કામ કરવાનો નિર્દેશ અપાયો છે.
આખો મામલો શું હતો અને કંપનીનું શું કહેવું છે?
આ આખો મામલો ન્યૂ મેક્સિકોના એટોર્ની જનરલ રાઉલ ટોરેઝ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલા એક સીમાચિહ્નરૂપ કેસ સાથે જોડાયેલો છે. રાજ્ય સરકારે આક્ષેપ કર્યો હતો કે મેટા કંપની જાણી જોઈને તેના પ્લેટફોર્મને સગીરો માટે સુરક્ષિત ગણાવીને ગેરમાર્ગે દોરતી હતી, જ્યારે હકીકતમાં તે બાળ શોષણ અને માનસિક નુકસાનની બાબતોથી વાકેફ હોવા છતાં નફાને પ્રાધાન્ય આપતી હતી.
આ ચુકાદા સામે મેટા કંપનીએ અસંમતિ દર્શાવી છે અને આદેશ સામે ઉચ્ચ અદાલતમાં અપીલ કરવાની જાહેરાત કરી છે. મેટાએ પોતાના નિવેદનમાં કહ્યું કે, “અમે અમારા પ્લેટફોર્મ પર ટીનએજર્સને સુરક્ષિત રાખવા માટે ઘણું કામ કર્યું છે અને હાનિકારક સામગ્રી દૂર કરી છે. અમે ફેક્ટ્સને ગેરમાર્ગે દોરતા દાવાઓ સામે અમારો બચાવ ચાલુ રાખીશું.”
આ ચુકાદો સોશિયલ મીડિયા ઇન્ડસ્ટ્રી માટે ખૂબ મહત્વનો માનવામાં આવે છે. ન્યૂ મેક્સિકોના આ નિર્ણય બાદ હવે અમેરિકાના અન્ય 40થી વધુ રાજ્યો, નગરપાલિકાઓ અને શાળા ડિસ્ટ્રિક્ટ્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા આ જ પ્રકારના કેસો માટે એક રોડમેપ તૈયાર થયો છે, જેનાથી મેટા અને અન્ય સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ પર આગામી સમયમાં કાનૂની સંકટ વધી શકે છે.
