વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 18 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ આસામના કાલીબોરમાં (નાગાંવ જિલ્લો) કાઝીરંગા એલિવેટેડ કોરિડોર પ્રોજેક્ટનું ભૂમિપૂજન કર્યું છે, જેની કુલ કિંમત આશરે ₹6,950 કરોડ છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર એક રાજમાર્ગ પરિયોજના નથી, પરંતુ ભારતમાં વિકાસ અને પર્યાવરણીય સંતુલનનું પ્રતીક બનનારો એક મુખ્ય, સંવેદનશીલ અને પર્યાવરણ-મૈત્રીપૂર્ણ પ્રોજેક્ટ પણ છે.
કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન (Kaziranga National Park) આસામનો તે વિસ્તાર છે જેને UNESCO વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ તરીકે માન્યતા મળી છે અને અહીંનો રોયલ બેંગાલ ટાઇગર, જંગલી હાથી, હરણ અને ખાસ કરીને એક સીંગવાળો ગેંડો (One-horned Rhino) વિશ્વભરમાં પ્રખ્યાત છે. આ ઉદ્યાનની આસપાસ અને અંદરથી પસાર થતા જૂના રાષ્ટ્રીય ધોરી માર્ગે દાયકાઓથી વન્યજીવો અને વાહનો વચ્ચે સંઘર્ષને જન્મ આપ્યો હતો.
શું છે કાઝીરંગા એલિવેટેડ કોરિડોર?
કાઝીરંગા એલિવેટેડ કોરિડોર NH-715 (NH-37) પર આવેલો એક સ્માર્ટ હાઇવે પ્રોજેક્ટ છે, જે કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની દક્ષિણી સરહદ સાથે જોડાયેલો છે. તેનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે વાહનો ઉદ્યાન વિસ્તારને સરળતાથી પસાર કરી શકે, પરંતુ વન્યજીવોને ટક્કર લાગવાનું જોખમ ન રહે.
હાલમાં આ રાજમાર્ગના તે વિસ્તારમાં સ્પીડ લિમિટ લાગુ કરવામાં આવી છે, કારણ કે પ્રાણીઓ અવારનવાર હાઇવે પર આવી જાય છે અને અનેક વખત વાહનો સાથે ટકરાઈને મરી જાય છે. આ જોખમ ચોમાસા દરમિયાન વધી જાય છે, કારણ કે કાઝીરંગાના નીચાણવાળા વિસ્તારોમાં પૂર આવે ત્યારે પ્રાણીઓ કાર્બી હિલ્સ (Karbi Hills) તરફ સ્થળાંતર કરે છે અને તેમને હાઇવે પાર કરવો પડે છે. પ્રાણીઓ દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા કુલ 9 મુખ્ય કોરિડોર (Animal Corridors) ચિહ્નિત કરવામાં આવ્યા છે અને આ એલિવેટેડ કોરિડોર આ તમામ કોરિડોરોને આવરી લેશે.
એલિવેટેડ કોરિડોરનો મૂળ વિચાર
કાઝીરંગા એલિવેટેડ કોરિડોર પ્રોજેક્ટનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે રસ્તા પરનો વાહનવ્યવહાર અને વન્યજીવો બંને એકસાથે સુરક્ષિત રીતે ચાલી શકે, એકબીજાના અસ્તિત્વમાં અવરોધ ન ઊભો કરે. આ વિસ્તૃત પ્રોજેક્ટનો મૂળ વિચાર એ છે કે રસ્તાના કેટલાક ભાગને જમીનથી ઉપર ઉઠાવીને (elevated) બનાવવામાં આવે જેથી પ્રાણીઓ નીચેથી સ્વતંત્ર રીતે પસાર થઈ શકે અને વાહનોનો પ્રવાહ ઉપરથી સુરક્ષિત રીતે ચાલુ રહે. તેનાથી માનવ-વન્યજીવ ટક્કરની ઘટનાઓ ઘટશે, રોડ અકસ્માતોમાં ઘટાડો થશે અને આ વિસ્તાર પર્યટન તેમજ વેપારને પણ ગતિ આપી શકશે.
આ પ્રોજેક્ટનું આ મોડલ ભારતમાં પ્રથમ વખત કોઈ સંરક્ષિત, સંવેદનશીલ પર્યાવરણીય વિસ્તાર માટે આટલા મોટાપાયે અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે, જ્યાં વિકાસ માત્ર વિકાસ માટે નહીં, પરંતુ પર્યાવરણ અને અન્ય જીવોના અસ્તિત્વ સાથે સંતુલન સાધીને કરવામાં આવી રહ્યો છે.
પ્રોજેક્ટનો ભૌતિક વિસ્તાર અને તકનીકી રચના
આખા કોરિડોરનો વિસ્તાર આશરે 85.7 કિમી છે, જેમાંથી 34.5 કિમી ભાગ રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનની અંદર એલિવેટેડ કોરિડોર તરીકે વિકસિત કરવામાં આવશે. વધુમાં 30 કિમીથી વધુ ભાગમાં હાલના માર્ગને 2 લેનથી 4 લેનમાં પહોળો કરવામાં આવશે. પ્રોજેક્ટમાં 1 મુખ્ય પુલ (Major Bridge) અને 5 ફ્લાયઓવર (Flyovers) પણ સામેલ છે. આ પ્રોજેક્ટ Engineering, Procurement and Construction (EPC) સાથે વિકસિત કરવામાં આવી રહ્યો છે અને રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગ ઓથોરિટીનાં નિરીક્ષણ હેઠળ તેનું નિર્માણ થશે.
આ માર્ગ પર રોજ હજારો વાહનો ચાલે છે, જેના કારણે ટ્રાફિક વધુ થાય છે. હાલમાં કાઝીરંગા વિસ્તાર પણ બે લેનનો છે, જ્યારે બાકીના ભાગોને ચાર લેન સુધી પહોળા કરી દેવામાં આવ્યા છે. આ જ કારણે કાઝીરંગા વિભાગ એક ‘બોટલનેક’ બની જાય છે. સ્પીડ લિમિટ અને વન્યજીવોના રસ્તા પર આવવાની શક્યતાને કારણે આશરે 30 કિમીના ભાગને પાર કરવામાં લગભગ દોઢ કલાક લાગી જાય છે. એલિવેટેડ કોરિડોર બન્યા પછી કાર અને ટ્રક ઉપરથી ઝડપથી પસાર થશે, જ્યારે ગેંડા, હાથી, હરણ અને અન્ય વન્યજીવો નીચેથી સ્વતંત્ર રીતે અવરજવર કરી શકશે.
આ પ્રોજેક્ટ નાગાંવ, કાર્બી આંગલોંગ અને ગોલાઘાટ જિલ્લાઓને આવરી લે છે. આ રસ્તો ગુવાહાટીને આસામના જોરહાટ, ડિબ્રુગઢ અને ટિનસુકિયા જેવા વિસ્તારો સાથે જોડે છે. આ કનેક્ટિવિટી માત્ર મુસાફરો માટે જ નહીં, પરંતુ વેપારી માલ, લોજિસ્ટિક્સ અને ઉત્તર-પૂર્વના સપ્લાય નેટવર્ક માટે પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
પર્યાવરણ અને જૈવ વિવિધતા પર અસર
આ પ્રોજેક્ટની સૌથી મહત્વની વિશેષતા તેની પર્યાવરણ-સચેત ડિઝાઇન છે. કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનમાં આવેલો રાજમાર્ગ અગાઉ ઉદ્યાનની વચ્ચેથી સીધો પસાર થતો હતો. દર વર્ષે મોન્સૂન દરમિયાન જ્યારે ઉદ્યાનના ભાગોમાં પૂર આવે છે, ત્યારે પ્રાણીઓ હિલ્સ તરફ સ્થળાંતર કરે છે અને રસ્તો પાર કરતી વખતે વાહનો સાથે અકસ્માતનો શિકાર બને છે. એલિવેટેડ કોરિડોરનો હેતુ આ જ સમસ્યાનો લાંબાગાળાનો ઉકેલ આપવાનો છે, જ્યાં પ્રાણીઓ નીચલા રસ્તેથી ફરીને સુરક્ષિત રીતે આગળ વધી શકે અને ઉપરથી વાહનોનો પ્રવાહ સતત ચાલુ રહે.
નોંધનીય છે કે આ માર્ગ પર દર વર્ષે અકસ્માતોમાં 30થી વધુ વન્યજીવોનાં મોત થાય છે. આ કોરિડોર ખાસ કરીને પૂરના સમયે પ્રાણીઓને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક ઉકેલ પૂરો પાડે છે.
₹6,950 કરોડનો ખર્ચ
કાલીબોર–ન્યુમાલીગઢ પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ આશરે ₹6,950 કરોડ છે, જેમાં એલિવેટેડ કોરિડોર વિભાગ પણ સામેલ છે. આ પ્રોજેક્ટને 2025માં કેબિનેટ કમિટી ઑન ઇકોનોમિક અફેર્સ (CCEA) દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી હતી અને ઑક્ટોબરમાં અંતિમ મંજૂરી મળી હતી (કેટલાક સ્ત્રોતોમાં 2022નો ઉલ્લેખ મળે છે, પરંતુ હાલના અહેવાલો અનુસાર મુખ્ય મંજૂરી 2025માં મળી).
આ પ્રોજેક્ટને National Highways Authority of Indiaએ (NHAI) EPC માધ્યમથી લાગુ કરી રહી છે. Wildlife Institute of India અને National Board for Wildlife (NBWL) તરફથી પણ મંજૂરી મળી છે, ખાસ કરીને વન્યજીવોના માર્ગો અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા માટે.
પર્યાવરણીય નિયમોને અત્યંત કડક રીતે અમલમાં મૂકવામાં આવશે. પીક ફ્લડ (મહત્તમ પૂર) દરમિયાન કોઈ બાંધકામ કાર્ય નહીં, અનિવાર્ય નોઇઝ અને પ્રદૂષણ તપાસ, તેમજ સતત પશુ-નિરીક્ષણ જેથી વન્યજીવો પર અસર પડે નહીં.
પર્યટન અને ધાર્મિકસ્થળોને લાભ મળશે
આ પ્રોજેક્ટ વેપાર અને ટ્રાન્ઝિટ સાથે સાથે પર્યટનની દૃષ્ટિએ પણ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ રહેશે. આ માર્ગ ઘણા મુખ્ય પર્યટન અને ધાર્મિકસ્થળો સુધીની પહોંચ સરળ બનાવશે, જેમાં ઘણા સ્થળો સામેલ થશે. જેમ કે, કાઝીરંગા રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન, દેવપહાર પુરાતત્ત્વ સ્થળ (ન્યુમાલીગઢ), કાકોચાંગ ધોધ, બાબા થાન (ભગવાન શિવ મંદિર) ન્યુમાલીગઢ, મહા મૃત્યુંજય મંદિર નાગાંવ, હતીમુરા મંદિર નાગાંવ. કાઝીરંગાના વન્યજીવ પર્યટનને વધુ સુલભ બનાવવાની સાથે સ્થાનિક લોકો માટે રોજગારની નવી તકો પણ પેદા થશે. ગાઇડ સેવા, પરિવહન, હોમસ્ટે અને નાના વ્યવસાયો જેવી પ્રવૃત્તિઓથી ગ્રામીણ સમુદાયને સીધો લાભ મળશે.
આસામના મુખ્યમંત્રી હિમંતા બિસ્વા સરમાના જણાવ્યા અનુસાર એલિવેટેડ કોરિડોર પૂર્ણ થયા પછી પણ નીચેનો હાલનો રસ્તો ચાલુ રહેશે. જો કાર અને બસના મુસાફરો કાઝીરંગાની સુંદરતાને ધીમે-ધીમે જોતા જતા મુસાફરી કરવા માંગે તો તેઓ નીચેના માર્ગનો ઉપયોગ કરી શકશે. જોકે, નીચેના રસ્તા પર ટ્રકોને પરવાનગી આપવામાં આવશે નહીં.
પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા પછી મુસાફરીના સમયમાં મોટો સુધારો પણ થશે. હાલમાં કાલીબોરથી ન્યુમાલીગઢ વચ્ચેની મુસાફરીમાં આશરે 150 મિનિટ લાગે છે, જે ઘટીને આશરે 50 મિનિટ થઈ જશે. આ રાજમાર્ગ PM Gati Shakti માસ્ટર પ્લાન હેઠળ 10 નોડ્સ સુધી સીમલેસ ઍક્સેસ પણ પૂરું પાડશે.
વિકાસ અને સંરક્ષણનું સંતુલન
કાઝીરંગાનો આ પ્રોજેક્ટ એવા આધુનિક ભારતના ઉદાહરણ તરીકે સામે આવે છે જ્યાં વિકાસ અને સંરક્ષણ બંને એકસાથે રહે છે, એકબીજાના વિરોધમાં નહીં. આ એવું મોડલ છે જે માત્ર પર્યાવરણનું રક્ષણ કરે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ પ્રાદેશિક અર્થતંત્ર અને જીવનસ્તરમાં સુધારાના લક્ષ્યોને પણ હાંસલ કરે છે.
કાઝીરંગા જેવા સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં આવા કોરિડોરનું નિર્માણ, 9 મુખ્ય એનિમલ કોરિડોરનું સંરક્ષણ, 85.7–86 કિમીનું 4-લેન અપગ્રેડ, 1 મેજર બ્રિજ અને 5 ફ્લાઇઓવર, 21 કિમી બાયપાસ અને મુસાફરીનો સમય 150 મિનિટથી ઘટીને 50 મિનિટ થવો, આ બધી વાતો આ પ્રોજેક્ટને માત્ર એક માર્ગ પ્રોજેક્ટ સુધી મર્યાદિત નથી રાખતી, તે આસામ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારત માટે વિકાસનો એક નવો ઇકો-ફ્રેન્ડલી રોડમેપ પણ બનાવે છે. ભારતીય રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગોના ઇતિહાસમાં આ પ્રોજેક્ટ એક માર્ગદર્શક નીતિ તરીકે યાદ રાખવામાં આવશે.
