અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસના એક આતંકવાદીની ફાંસીની સજા પર સુપ્રીમ કોર્ટનો સ્ટે, હાઇકોર્ટે યથાવત રાખી હતી સજા: કોર્ટમાં શું બન્યું અને કેસ શું છે– વાંચો

વર્ષ 2008ના અમદાવાદના સિરિયલ બૉમ્બ બ્લાસ્ટ કેસમાં ગુજરાત હાઇકોર્ટે 11 દોષિતોની ફાંસીની સજા યથાવત રાખ્યા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે એક ગુનેગાર અહમદ બાવા ઉર્ફે અબુબકર બરેલવીની ફાંસીના અમલ પર વચગાળાની રોક લગાવી દીધી છે. કોર્ટે 1 ઑક્ટોબરના રોજ આ આદેશ પસાર કર્યો.

ગુજરાત હાઇકોર્ટે 7 જુલાઈ, 2026ના રોજ આપેલ ચુકાદાને પડકારતી અહેમદ બાવાની અરજી પર સુપ્રીમ કોર્ટે આ નિર્ણય આપ્યો છે. ગુજરાત હાઇકોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં ટ્રાયલ કોર્ટે આપેલી સજાને યથાવત રાખી હતી, જેની સામે બરેલવીએ સુપ્રીમ કોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા.

નોંધનીય છે કે સુપ્રીમ કોર્ટે માત્ર અહેમદ બાવાને ફાંસી આપવાના અમલ પર રોક લગાવી છે અને આ સ્ટે માત્ર અહેમદ બાવા માટે જ છે, બાકીના આરોપીઓ માટે નથી. સુપ્રીમ કોર્ટમાં 1 ઑક્ટોબરના રોજ જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ, જસ્ટિસ ઑગસ્ટિન જ્યોર્જ મસીહ અને જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાની બેન્ચે અરજી પર સુનાવણી હાથ ધરી હતી.

અહેમદ બાવાના વકીલે સર્વોચ્ચ અદાલતમાં દલીલ કરી હતી કે તેને આ કેસમાં દોષિત ઠેરવવાનો મુખ્ય આધાર માત્ર કાવતરાનો આરોપ જ છે. આ દલીલ સાંભળ્યા બાદ સુપ્રીમ કોર્ટે તેની ફાંસીની અમલવારી પર કામચલાઉ રોક લગાવી છે. આ ઉપરાંત સુપ્રીમ કોર્ટે ગુજરાત સરકારને નોટિસ ઇસ્યુ કરીને જવાબ માગ્યો છે. જોકે કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલના તબક્કે આ દલીલ સાચી છે કે ખોટી તે અંગે કોઈ આખરી નિર્ણય કે અંતિમ નિષ્કર્ષ આપવામાં આવ્યો નથી.

ફાંસીની અમલવારી પર સ્ટે મેળવવાની સાથે અહેમદ બાવાએ જેલમાંથી મુક્ત થવા જામીન માટે પણ અરજી કરી હતી. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટે તેની જામીન અરજી ફગાવી દીધી છે. આથી, ફાંસી હાલ અટકી હોવા છતાં તેને જેલમાંથી બહાર આવવાની કોઈ મંજૂરી મળી નથી અને તે જેલમાં જ રહેશે.

સુપ્રીમ કોર્ટે હવે કેસની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવા માટે ટ્રાયલ કોર્ટ તથા ગુજરાત હાઇકોર્ટ પાસેથી સમગ્ર કેસના મૂળ દસ્તાવેજી રેકોર્ડ મગાવી લીધા છે. આ ઉપરાંત અહેમદ બાવા માટે અધિકૃત અંગ્રેજી અનુવાદકની નિમણૂક કરવાની અરજીને પણ કોર્ટે સ્વીકારી લીધી છે.

મૃત્યુદંડની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને સુપ્રીમ કોર્ટે અહેમદ બાવાના વ્યક્તિત્વ અને વર્તન અંગે કેટલાક મહત્વના રિપોર્ટ પણ મગાવ્યા છે. ગુજરાત સરકારે આઠ અઠવાડિયાની અંદર સંબંધિત પ્રોબેશન અધિકારીનો રિપોર્ટ રજૂ કરવાનો રહેશે, જ્યારે જેલ સુપ્રિટેન્ડન્ટે જેલમાં તેના કામ અને તેની વર્તણૂક અંગેનો વિગતવાર અહેવાલ આપવો પડશે.

વધુમાં દોષિત અહેમદ બાવાનું સરકારી હોસ્પિટલના નિષ્ણાતો મારફતે સાયકોલોજિકલ ઇવેલ્યુએશન (માનસિક મૂલ્યાંકન) કરાવવાનો પણ કોર્ટે હુકમ કર્યો છે. આ તમામ રિપોર્ટ આઠ અઠવાડિયામાં સબમિટ થયા બાદ કેસને ફરીથી સુનાવણી માટે બોર્ડ પર લેવામાં આવશે. સમગ્ર મામલાને 12 સપ્તાહ પછી નવી તારીખે સૂચિબદ્ધ કરવાનો આદેશ થયો છે.

શું છે સમગ્ર કેસ

આ કેસની પૃષ્ઠભૂમિ જાણવા માટે થોડું પાછળ જવું જરૂરી છે.

ફેબ્રુઆરી 2022માં અમદાવાદની વિશેષ ટ્રાયલ કોર્ટે 2008ના સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસમાં કુલ 49 આરોપીઓને દોષિત ઠેરવ્યા હતા. જેમાંથી 38 દોષિતોને ફાંસીની સજા અને 11 દોષિતોને આજીવન કેદની સજા સંભળાવી હતી.

ટ્રાયલ કોર્ટના આ ચુકાદાને દોષિતોએ ગુજરાત હાઇકોર્ટમાં પડકાર્યો હતો, જ્યારે બીજી તરફ રાજ્ય સરકારે દોષિતોની ફાંસીની સજાની પુષ્ટિ માટે અરજી કરી હતી. કારણ કે ફાંસીની સજા હાઇકોર્ટમાં પણ મંજૂર કરાવવી પડે છે. લગભગ ચાર વર્ષ સુધી સતત ચાલેલી દલીલો અને સુનાવણી બાદ ગુજરાત હાઇકોર્ટે 7 જુલાઈ, 2026ના રોજ ટ્રાયલ કોર્ટનો નિર્ણય યથાવત રાખ્યો હતો અને 38ની ફાંસી તેમજ 11ની આજીવન કેદ કાયમ રાખી હતી.

નોંધનીય છે કે 26 જુલાઈ, 2008ના દિવસે અમદાવાદના 20થી વધુ વ્યસ્ત વિસ્તારોમાં એક પછી એક સિરિયલ બ્લાસ્ટ થયા હતા, જેમાં 56 નિર્દોષ લોકોનાં મોત થયાં હતાં અને 200થી વધુ લોકો ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. ત્યારબાદ આ કેસ ચાલ્યો હતો અને ટ્રાયલ કોર્ટ બાદ હાઇકોર્ટમાં પહોંચ્યો હતો.

હાઇકોર્ટે કહ્યું હતું– હિંદુ વિસ્તારો જાણીજોઈને પસંદ કરાયા હતા

હાઇકોર્ટે પોતાના 2,000થી વધુ પાનાંના વિસ્તૃત ચુકાદામાં નોંધ્યું હતું કે આ વિસ્ફોટો કોઈ અચાનક બનેલી અલગ-અલગ ઘટનાઓ નહોતી, પરંતુ દેશ વિરુદ્ધ રચાયેલું એક મોટું અને પૂર્વઆયોજિત ષડયંત્ર હતું. પોલીસ તપાસ, પુરાવાઓ, આરોપીઓની ભૂમિકા અને બૉમ્બ ગોઠવવાની આખી યોજનાની તમામ કડીઓને કોર્ટે વિગતવાર સાંકળીને આ તારણ કાઢ્યું હતું.

અદાલતે એવું ખાસ અવલોકન પણ કર્યું હતું કે હુમલામાં માર્યા ગયેલા મોટાભાગના લોકો હિંદુ હોવા એ માત્ર કોઈ સંયોગ કે આકસ્મિક બાબત નહોતી. પ્રોસિક્યુશન દ્વારા રજૂ કરાયેલા પુરાવાઓ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે અમદાવાદ અને સુરતમાં બૉમ્બ મૂકવા માટે ખાસ કરીને હિંદુ અને બિન-મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતા વિસ્તારોને જ આયોજનપૂર્વક નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.

પોલીસ તપાસમાં એ બાબત સામે આવી હતી કે આતંકવાદીઓએ આ હુમલાનું કાવતરું ઘડવા અને તેની તૈયારી કરવા માટે કેરળ અને ગુજરાતના જુદા-જુદા વિસ્તારોમાં વિશેષ તાલીમ કેમ્પો યોજ્યા હતા. આ ઉપરાંત, આતંકીઓ વચ્ચે થયેલી બેઠકો અને વાતચીતમાં ‘જેહાદ’ શબ્દનો ઉપયોગ જે રીતે કરવામાં આવ્યો હતો, તેના પરથી અદાલતે સ્પષ્ટ નિષ્કર્ષ કાઢ્યો હતો કે તેમનો મુખ્ય અને આતંકી હેતુ સંગઠિત રીતે હિંસક હુમલા કરીને મોટાપાયે નિર્દોષ હિંદુઓનો જીવ લેવાનો અને જાનમાલનું ભારે નુકસાન પહોંચાડવાનો હતો.

આ સમગ્ર હુમલાને માનવતા વિરુદ્ધનો અત્યંત ગંભીર ગુનો ગણાવીને ગુજરાત હાઇકોર્ટે આ કેસને ‘રેરેસ્ટ ઑફ ધ રેર’ ઘટનાઓની શ્રેણીમાં મૂક્યો હતો. ટ્રાયલ કોર્ટ અને હાઇકોર્ટ બંનેનું માનવું હતું કે આવા ભયાનક ગુનામાં સામેલ દોષિતોમાં સુધારાની કોઈ જ શક્યતા નથી. આ સાથે જ અદાલતે માનવતાવાદી અભિગમ દાખવી પીડિતો માટે વળતર પણ નક્કી કર્યું હતું, જેમાં મૃતકોના આશ્રિત પરિવારોને ₹10 લાખ, ગંભીર રીતે ઈજાગ્રસ્ત થયેલા લોકોને ₹5 લાખ અને સામાન્ય ઈજા પામેલા લોકોને ₹1 લાખનું વળતર ચૂકવવાનો આદેશ કરવામાં આવ્યો હતો.

વર્ષ 2022માં વિશેષ ટ્રાયલ કોર્ટે અમદાવાદ બ્લાસ્ટ કેસના 38 દોષિતોને ફાંસીની સજા સંભળાવી હતી, જેને ગુજરાત હાઇકોર્ટે 7 જુલાઈ, 2026ના રોજ યથાવત રાખી હતી. આ 38 દોષિતોમાંથી એક અહેમદ બાવાએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ કરતાં અદાલતે 1 ઑક્ટોબરના રોજ માત્ર તેની ફાંસીની અમલવારી પર કામચલાઉ રોક લગાવી છે, પરંતુ તેને જેલમાંથી બહાર લાવવાની જામીન અરજી ફગાવી દીધી છે.

હવે સુપ્રીમ કોર્ટ જેલ વર્તન, પ્રોબેશન અને સાયકોલોજિકલ રિપોર્ટ મેળવીને આ કેસમાં આગળની સુનાવણી કરશે. બાકીના દોષિતો સંભવતઃ હજુ સુધી સુપ્રીમ કોર્ટ ગયા નથી.