Saturday, April 13, 2024
More
    હોમપેજદુનિયાInternational Day of Yoga: 8 લાખ કરોડનો કારોબાર, મહિલાઓથી લઈને આદિવાસી સમાજ...

    International Day of Yoga: 8 લાખ કરોડનો કારોબાર, મહિલાઓથી લઈને આદિવાસી સમાજ સુધીના કારીગરોનું ચમકી ઉઠ્યું કરિયર; વિશ્વભરમાં યોગનો ડંકો, USમાં 48 હજાર સેન્ટર

    વૈશ્વિક યોગ બજારની વાત કરીએ તો રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વર્ષ 2022માં યોગનો બિઝનેસ 8 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે 2023 અને 2028 વચ્ચે યોગ 9 ટકા વધીને 9.6 લાખ કરોડ રૂપિયા (₹96,42,18,86,40,000) થવાની સંભાવના છે.

    - Advertisement -

    વ્યક્તિને શારીરિક અને માનસિક રીતે સ્વસ્થ રાખવા માટે યોગ કેટલા ફાયદાકારક છે તે આજે કહેવાની જરૂર નથી. છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષોમાં ભારતના વૃદ્ધોથી લઈને બાળકો યોગ પ્રત્યે જાગૃત થયા છે અને આનો શ્રેય ક્યાંકને ક્યાંક દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને જાય છે. પીએમએ વર્ષ 2015માં યોગ દિવસની કલ્પના શરૂ કરી હતી અને લોકોને મોટી સંખ્યામાં આવવા અને યોગ કાર્યક્રમોમાં ભાગ લેવાની અપીલ કરી હતી. તેમના એક આહવાન પછી, શાળા-કોલેજોથી લઈને વિવિધ સંસ્થાઓમાં આ દિવસનું મહત્વ વધી ગયું અને બાદમાં જ્યારે કોવિડ આવ્યો ત્યારે તેની અસર જોવા મળી હતી.

    કોવિડ સમયગાળા દરમિયાન શરીર અને મનને સ્વસ્થ રાખવા માટે લોકોએ યોગમાં વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો. પરિણામે, લોકડાઉન પછી, પાર્કમાં યોગ વર્ગોની સંખ્યામાં વધારો થયો, ઘણા યોગ કેન્દ્રો ઑફલાઇન મોડમાં અસ્તિત્વમાં આવ્યા, ઘણા લોકોએ તેને ઑનલાઇન પણ અપનાવવાનું શરૂ કર્યું. એક તરફ, આ પહેલથી એવા લોકોને ફાયદો થયો કે જેમને ફિટ થવા માટે તેમની મુસાફરીમાં યોગની જરૂર હતી, તો બીજી તરફ એવા લોકોને પણ ફાયદો થયો હોવાનું બહાર આવવું કે જેમણે ક્યારેય કલ્પના પણ નહીં કરી હોય કે યોગનું ક્ષેત્ર અચાનક કારકિર્દી અથવા રોજગાર તરીકે ઉભરી આવશે.

    યોગ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવતી મહિલાઓ

    15-20 વર્ષથી ઋષિકેશ યોગ પીઠમાં તાલીમ આપનાર વરિષ્ઠ યોગ શિક્ષક દીપ્તિ કુલશ્રેષ્ઠ, OpIndiaને કહે છે કે યોગ તેના માટે આધ્યાત્મિક છે અને તેને આજે મળેલી લોકપ્રિયતા માટે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની પણ આભારી કે તેમને યોગ દિવસની કલ્પનાને સાકાર કરી છે. દીપ્તિ માને છે કે એવા લોકો જ યોગ કરી શકે છે જેમણે દિલથી યોગ કરવાનો હોય. કોરોના બાદ દીપ્તિએ તેના ઓનલાઈન યોગા ક્લાસ પણ શરૂ કર્યા છે. ભૂતકાળમાં, એક વરિષ્ઠ યોગ શિક્ષક તરીકે, તેણે ઘણા વિદેશીઓને યોગની તાલીમ આપી છે.

    - Advertisement -

    તેવી જ રીતે લક્ષ્મી નગર સ્થિત નિત્યમ યોગ સેન્ટરની 30 વર્ષીય યોગાચાર્ય પ્રીતિ વર્મા આ અંગે જણાવે છે કે તેમના સેન્ટરમાં યોગના 5 બેચ ચાલે છે. દરેક બેચમાં ઓછામાં ઓછા 10-12 લોકો આવે છે. આ રીતે તે રોજના 50 થી વધુ લોકોને યોગ શીખવવાનું કામ એક નિશ્ચિત રકમમાં કરે છે. છેલ્લા 12 વર્ષથી યોગના ક્ષેત્રમાં પોતાનું કરિયર બનાવી રહેલી પ્રીતિનું માનવું છે કે પહેલા લોકો યોગ વિશે વિચારતા હતા કે તે જૂની વાત છે અને તેનો સંબંધ માત્ર ઋષિ-મુનિઓ સાથે છે. પરંતુ વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તેનો ઉલ્લેખ કર્યા પછી, લોકોમાં યોગ પ્રત્યેની જાગૃતિ અને ઉત્સાહ બંને વધ્યા, જ્યારે કોવિડ પછી લોકોએ પોતે જ તેની જરૂરિયાત અનુભવવાનું શરૂ કર્યું. તે જણાવે છે કે તેમણે કોરોના સમયગાળા દરમિયાન લોકોને મફતમાં યોગના વર્ગો આપ્યા હતા અને જાણવા મળ્યું હતું કે જે લોકો યોગ કરતા હતા તેઓ રોગમાંથી ઝડપથી સાજા થવામાં સક્ષમ બન્યા હતા.

    યોગનું મહત્વ અને રોજગાર તરીકે તેનો વિકાસ એ હકીકત પરથી પણ કરી શકાય છે કે જે લોકો અન્ય ક્ષેત્રોમાં કામ કરી રહ્યા છે તેઓ પણ આજે તેમાં વિવિધ શક્યતાઓ જોઈ રહ્યા છે. સિસી ઓગસ્ટનની જેમ. જનસંપર્ક ક્ષેત્રે કામ કરતી સિસીએ થોડા સમય પહેલા યોગના ક્લાસ આપવાનું શરૂ કર્યું હતું. OpIndia સાથે વાત કરતા તેમણે કહ્યું કે તેમને યાદ છે કે વર્ષ 2015 પછી યોગ લોકોમાં લોકપ્રિય થવા લાગ્યો હતો. ઑગસ્ટનના કહેવા પ્રમાણે, લોકોમાં વધતી જતી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ જોઈને તેણે યોગના ક્લાસ આપવાનું શરૂ કર્યું અને જેમ જેમ તેની સાથે યોગ શીખનારા લોકોની સંખ્યા વધતી જશે તેમ તેમ તે અલગ જગ્યા લઈને તેના યોગ ક્લાસ ચલાવવાનો પ્રયત્ન કરશે.

    આયુષ મંત્રાલયની સ્થાપના

    નોંધનીય છે કે ભારતમાં યોગનો ઈતિહાસ 5000 થી 10000 વર્ષ જૂનો છે, પરંતુ આધુનિક બનવા માટે તેને પછાત માનવામાં આવતું હતું. વર્ષ 2014માં મોદી સરકારે આ દિશામાં પગલાં લીધાં ત્યારે આ અંગેની જાગૃતિ દેશમાં ઘરે-ઘરે ફેલાઈ હતી. 2014માં જ્યારે મોદી સરકાર સત્તામાં આવી ત્યારે નવેમ્બર મહિનામાં આયુષ મંત્રાલયની રચના કરવામાં આવી હતી. આ મંત્રાલયનો ઉદ્દેશ્ય આયુર્વેદ, યોગ, નેચરોપેથી, યુનાની, સિદ્ધ અને હોમિયોપેથી (આયુષ) ક્ષેત્રમાં નવા સ્ટાર્ટઅપ્સ કરવાનો હતો. આ મંત્રાલયે આ દિશામાં કામ કરી રહેલા ઉદ્યોગ સાહસિકોને સમર્થન આપવાનું શરૂ કર્યું. તેની સ્થાપના પછી, વર્ષ 2015 માં, વડાપ્રધાન દ્વારા યોગ દિવસ ઉજવવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી અને તે પછી અચાનક યોગના વ્યવસાયમાં વધારો થયો હતો.

    આયુષ મંત્રાલયના વાર્ષિક અહેવાલ (2022-23) ના પેજ નંબર 12-13 પર આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર, 2014-15 થી 2020 સુધી, આયુષના ઉત્પાદન ઉદ્યોગમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી હતી. વર્ષ 2014-15માં આયુષ મેન્યુફેક્ચરિંગ ઈન્ડસ્ટ્રી માત્ર 21,697 કરોડ રૂપિયાની હતી. જ્યારે 2020 સુધીમાં તે 6 ગણો વધીને 1,37, 800 કરોડ થઈ ગયો. એ જ રીતે, આયુષના સર્વિસ સેક્ટરમાં પ્રારંભિક ડેટા પણ 1,66,797 કરોડ રૂપિયાની આવકની માહિતી આપે છે. તે જ સમયે, વર્ષ 2022 માં, ભારતના કેન્દ્રીય આયુષ મંત્રી સર્બાનંદ સોનોવાલે પણ કહ્યું છે કે 2023 સુધીમાં, ભારતીય આયુષ ક્ષેત્ર ઓછામાં ઓછા યુએસ $ 23 બિલિયનનું બજાર કબજે કરશે. તેમણે કહ્યું હતું કે આયુષ મંત્રાલય પણ ભારતના આયુષ ક્ષેત્રને ઇચ્છિત સમયમર્યાદામાં આ લક્ષ્ય સુધી પહોંચવા સક્ષમ બનાવવા માટે ઘણી પહેલ કરી રહ્યું છે.

    WHOએ સ્વીકાર્યું યોગનું બળ, અમેરિકામાં વધ્યો ક્રેઝ

    આ સિવાય માત્ર યોગ ક્ષેત્રની વાત કરીએ તો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં સ્થાનિક અને રાષ્ટ્રીય સ્તરે તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યોગનું મહત્વ ઘણું વધી ગયું છે. WHO એ યોગને વૈશ્વિક સ્તરે લઈ જવા માટે આયુષ મંત્રાલયના સહયોગથી WHOmYoga એપ પણ લોન્ચ કરી છે, જેથી ગમે ત્યાં બેઠેલા લોકો યોગથી પોતાનું જીવન સુધારી શકે.

    આ પ્રયાસોની, યોગ દિવસની અસર એ થઈ કે ભારત સિવાય અમેરિકા જેવા દેશોમાં પણ યોગનો ક્રેઝ વધ્યો. એક રિપોર્ટ અનુસાર, આજે 36 મિલિયનથી વધુ અમેરિકનો યોગા પ્રેક્ટિસ કરે છે અને યુએસમાં 48 હજારથી વધુ પાઇલેટ્સ અને યોગ સ્ટુડિયો ખુલ્લા છે. ત્યાં એક સરેરાશ યોગ સાધક તેના યોગ વર્ગો, વર્કશોપ અને સાધનો પાછળ સરેરાશ 62 હજાર 640 ડોલરનો ખર્ચ કરે છે અને આ રીતે અમેરિકામાં યોગ ક્ષેત્ર દર વર્ષે શાનદાર રીતે આગળ વધે છે.

    વૈશ્વિક યોગ બજારની વાત કરીએ તો રિપોર્ટમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે વર્ષ 2022માં યોગનો બિઝનેસ 8 લાખ કરોડ રૂપિયા સુધી પહોંચી ગયો હતો, જ્યારે 2023 અને 2028 વચ્ચે યોગ 9 ટકા વધીને 9.6 લાખ કરોડ રૂપિયા (₹96,42,18,86,40,000) થવાની સંભાવના છે.

    યોગ દિવસના કારણે રોજગારમાં વધારો થશે

    એ જ રીતે, ભારતમાં, ન માત્ર યોગ શીખનારા અને શીખવનારાઓ જ આ ક્ષેત્રને મજબૂત કરી રહ્યા છે, પરંતુ તે લોકો પણ જેઓ યોગને લગતા સાધનો બનાવે છે, જેમ કે મેટ, પણ સારી કમાણી કરી રહ્યા છે. સરકાર આવા સ્ટાર્ટઅપ્સને ટેકો આપવા માટે સંપૂર્ણ સહકાર આપી રહી છે. ઉદાહરણ તરીકે, 20 જૂન 2023 ના રોજ ઇકોનોમિક ટાઇમ્સમાં પ્રકાશિત થયેલ અહેવાલ જણાવે છે કે આયુષ મંત્રાલયે આંતરરાષ્ટ્રીય યોગ દિવસની પહેલા 34,000 યોગ મેટ પ્રદાન કરવા ટ્રાઇબલ કોઓપરેટિવ માર્કેટિંગ ડેવલપમેન્ટ ફેડરેશન ઓફ ઇન્ડિયા લિમિટેડ (TRIFED) સાથે હાથ મિલાવ્યા છે. આ પ્રશંસનીય પહેલનો હેતુ આદિવાસી કારીગરોના ઉત્થાન અને તેમની અસાધારણ કારીગરીનું પ્રદર્શન હોવાનું કહેવાય છે.

    એ જ રીતે, નોઈડા સ્થિત યોગ સ્ટુડિયો પ્રણવ યોગના ડિરેક્ટર એમએસ શ્રીનાથે ગયા વર્ષે ડીએનએને જણાવ્યું હતું કે યોગ દિવસને કારણે દર વર્ષે જૂન અને જુલાઈમાં તેમનો વ્યવસાય 30-40 ટકા વધે છે. ગયા વર્ષ સુધી, તેમની સાથે 300 થી વધુ યોગ વિદ્યાર્થીઓ નોંધાયા હતા, જેમાંથી 112 ગયા વર્ષે આ બે મહિનામાં કાયમી સભ્યપદ માટે આવ્યા હતા. શ્રીનાથે એ પણ ધ્યાન દોર્યું કે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં યોગ માટે સાઇન અપ કરનારા લોકોની સંખ્યામાં વધારો થયો છે.

    - Advertisement -

    સંબંધિત લેખો

    - Advertisement -

    તાજા સમાચાર

    ચૂકશો નહીં