અમદાવાદમાં પબ્લિક ડિસ્ટ્રિબ્યુશન સિસ્ટમના (PDS) આધુનિકીકરણની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતાં ગુજરાત સરકારના ખાદ્ય, નાગરિક પુરવઠા અને ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે ‘ડિજિટલ ફૂડ કરન્સી’ (CBDC) આધારિત પાયલટ પ્રોજેક્ટનું Proof of Concept (PoC) લૉન્ચ કર્યું છે. આધિકારિક માહિતી અનુસાર, આ પહેલ ભારત સરકાર અને રિઝર્વ બેન્ક ઑફ ઇન્ડિયાના સહયોગથી અમલમાં મૂકવામાં આવી છે.
આ PoCનો ઔપચારિક શુભારંભ વિભાગના એડિશનલ ચીફ સેક્રેટરી મોના ખંડારે સાબરમતી ઝોનના રાણીપ વિસ્તારમાં આવેલી એક ફેર પ્રાઇસ શૉપથી કર્યો હતો. પાયલટ તબક્કામાં લગભગ 25 લાભાર્થીઓ સાથે વાસ્તવિક સમય (રિયલ-ટાઇમ) પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું, જેથી સિસ્ટમની વ્યવહારિકતા અને વિશ્વસનીયતા તપાસી શકાય.
બાયોમેટ્રિકથી મુક્તિ, QR કોડની સુવિધા
નવી વ્યવસ્થા હેઠળ રાશન કાર્ડ ધારકોને હવે બાયોમેટ્રિકની મુશ્કેલીમાંથી રાહત મળશે. દર મહિનાની પહેલી તારીખે લાભાર્થીઓના મોબાઇલ ફોનમાં RBI-સમર્થિત ડિજિટલ વૉલેટ દ્વારા ડિજિટલ ફૂડ કૂપન સીધા જમા થશે. ફેર પ્રાઇસ શૉપ પર જઈને લાભાર્થી માત્ર દુકાનદારનો QR કોડ સ્કૅન કરશે અને તે જ પ્રક્રિયા હેઠળ તેમને રાશન આપવામાં આવશે.
મુખ્ય વિશેષતાઓ અને લાભ
આ પ્રણાલીના અનેક લાભ સામે આવ્યા છે.
સર્વર અને બાયોમેટ્રિક સમસ્યાઓથી મુક્તિ— પહેલાં e-POS મશીનોમાં ફિંગરપ્રિન્ટ મિસમૅચ કે સર્વર ડાઉન થવાથી વિતરણમાં વિલંબ થતો હતો, જે હવે નહીં થાય.
ઝડપી અને સરળ વિતરણ— QR સ્કૅનથી પ્રક્રિયા ઝડપી બની છે, જેથી સમયની બચત થાય છે.
પૂર્ણ પારદર્શિતા— લાભાર્થી પોતાના મોબાઇલ પર અગાઉથી માસિક હકદારી જોઈ શકે છે અને વિતરણ પછી રિયલ-ટાઇમ ડિજિટલ રસીદ મેળવે છે, જેમાં સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા ખર્ચનો સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ હોય છે.
રિયલ-ટાઇમ ડેટા અપડેટ— દુકાનદારોને સ્ટૉક અને વ્યવહારોની માહિતી તુરંત મળી જાય છે.
લૉન્ચ દરમિયાન સંબોધનમાં મોના ખંડારે જણાવ્યું કે અલગ-અલગ વસ્તુઓ (કોમોડિટી) માટે અલગ-અલગ ડિજિટલ કૂપન જારી થાય તો પણ તેને એક જ વ્યવહારમાં રિડીમ કરી શકાય છે. તેનાથી આ પ્રણાલી વધુ કાર્યક્ષમ અને મૈત્રીપૂર્ણ બની શકે છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ભવિષ્યમાં લાભાર્થીઓ માટે વધારાની વસ્તુઓ અને વિકલ્પો આ તકનીકમાં ઉમેરી શકાય છે.
લાભાર્થીઓ અને દુકાનદારોની સકારાત્મક પ્રતિક્રિયા
આધિકારિક નિવેદન અનુસાર પાયલટને લાભાર્થીઓ અને ફેર પ્રાઇસ શૉપ સંચાલકો બંને તરફથી અત્યંત સકારાત્મક પ્રતિક્રિયા મળી છે. પહેલાંની e-POS આધારિત પ્રણાલીની તુલનાએ મોબાઇલ અને QR કોડ આધારિત આ સિસ્ટમ સરળ, ઝડપી અને વધુ વિશ્વસનીય સાબિત થઈ છે. તકનીકી સહાય Punjab National Bank દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવી છે, જેથી સંચાલનની મજબૂતી અને પારદર્શિતા વધુ વધી છે.
આ પ્રસંગે અમદાવાદના ફૂડ કંટ્રોલર વિમલ પટેલ, સંયુક્ત નિદેશક ચેતન ગાંધી સહિત વિભાગના અન્ય અધિકારી-કર્મચારીઓ, સાબરમતી ઝોનના લાભાર્થીઓ અને વિવિધ હિતધારકો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.
CBDC આધારિત ડિજિટલ ફૂડ કરન્સીનું આ PoC પારદર્શિતા વધારવા, વિતરણમાં અડચણો દૂર કરવા અને લાસ્ટ-માઇલ ડિલિવરીને મજબૂત બનાવવાની દિશામાં મહત્વની પહેલ છે. પાયલટની સફળતાના આધારે તેના વ્યાપક વિસ્તારથી ગુજરાતની PDS સિસ્ટમમાં ડિજિટલ પરિવર્તનને નવી ગતિ મળવાની આશા છે.
